İmam Mâlik'in Hayatı, Mihnesi ve Vefatı: Medine İmamının Çileli ve Şerefli Ömrü
Fasıl I: Nesebi, Doğumu ve Medine'de İlimle Kuşatılmış Çocukluğu
Ebû Abdillâh Mâlik b. Enes b. Mâlik el-Asbahî el-Himyerî, hicrî 93 (m. 712) senesinde nurlu şehir Medine-i Münevvere'de dünyaya geldi. Aslen Yemen'in asil Zû Asbah kabilesine mensup olup dedesi Mâlik b. Ebî Âmir ashâb-ı kirâmın büyüklerindendir. Ailesi hadis ve ilimle meşgul olan İmam Mâlik, henüz küçük yaşta Kur'an'ı hıfzetti. Annesi Âliye bint Şerîk, onun başına güzel bir sarık sararak: 'Rebîa'nın meclisine git; onun ilminden önce edebini öğren!' diyerek oğlunu ilim yoluna vakfetmiştir.
Fasıl II: Büyük Hocaları: İbn Şihâb ez-Zührî, Nâfi' ve Rebîatü'r-Re'y
İmam Mâlik Medine'nin en büyük âlimlerinin rahle-i tedrisinde yetişti. Hadis ilminde asrın kutbu İbn Şihâb ez-Zührî'nin meclisine devam etti; Zührî onun fevkalâde hıfzını görünce hayran kaldı. Abdullah b. Ömer'in âzatlısı ve talebesi Nâfi'den sünnetin inceliklerini öğrendi. Fıkıh ve re'y sahasında ise Rebîatü'r-Re'y'in ders halkasında dirayet kazandı. Yetmiş büyük Medine âlimi 'Sen artık fetva vermeye ehilsin' diyene kadar fetva kürsüsüne oturmadı.
Fasıl III: Mescid-i Nebevî'de Kurulan Kürsü: İslâm Dünyasının İlim Merkezi
İmam Mâlik, Mescid-i Nebevî'de Hz. Ömer'in oturduğu mevkide ders vermeye başladı. Endülüs'ten Horasan'a, Mısır'dan Yemen'e kadar İslâm dünyasının dört bir yanından gelen ilim talebeleri onun meclisinde toplandı. İmam Şâfiî, Abdullah b. el-Mübârek, Süfyân es-Sevrî, Abdurrahman b. Mehdî ve Yahyâ b. Maîn gibi asrın devleri onun meclisinden feyz aldı.
Fasıl IV: İmam Mâlik'in Mihnesi: 'Baskı Altındaki Kimsenin Boşaması Geçersizdir' Fetvası
Hicrî 147 senesinde Abbâsî Halifesi Ebû Ca'fer el-Mansûr'un Medine valisi Ca'fer b. Süleymân, İmam Mâlik'e hilafete bağlılık yemini hususunda baskı yaptı. İmam Mâlik ise Resûlullah'ın (s.a.v.): 'Zorlama ve baskı altındaki kimsenin talâkı (veya yemini) muteber değildir' hadis-i şerifini rivayet etmeye devam etti. Bu fetva, halifeye zorla ettirilen biatlerin geçersiz sayılması mânâsına geldiği için vali tarafından hapsedildi, kırbaçlandı ve kolları omuzlarından çıkacak derecede çekilerek işkenceye maruz bırakıldı. İmam Mâlik bu ağır çileye rağmen asla hak bildiği sünnetten geri adım atmadı.
Fasıl V: Vakar, Zühd ve Sultanlara Karşı İzzet-i Nefs
Halife Hârûnürreşîd oğulları Emîn ve Me'mûn'a Muvatta' okutmak için İmam Mâlik'i saraya çağırdığında, İmam şu muhteşem cevabı vermiştir: 'İlim kimsenin ayağına gitmez, ilmin ayağına gelinir!' Bunun üzerine Halife Hârûnürreşîd bizzat çocuklarıyla birlikte İmam Mâlik'in ders halkasına gelerek talebeler gibi yere oturmuştur. İmam Mâlik sultanların ihsanlarını kabul etse de daima hakkı haykırmış, fakirlere infak etmiş ve ilmin izzetini yere düşürmemiştir.
Fasıl VI: Hicrî 179'da Medine'de Vefatı ve Cennetü'l-Bakī'a Defni
Ömrünü Medine-i Münevvere'de sünnetin tedvinine ve neşrine adayan İmam Mâlik, seksen altı yıllık bereketli bir ömrün ardından hicrî 179 senesi Rebîülevvel ayında (m. 795) Medine'de dâr-ı bekāya irtihal etti. Cenaze namazını Medine valisi kıldırdı ve binlerce Müslümanın gözyaşları arasında Cennetü'l-Bakī' kabristanına, Ehl-i Beyt ve sahâbe-i kirâmın yanına defnedildi.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Asırlara Hükmeden Hicret Yurdunun Sönmez Kandili
İmam Mâlik; ilmi amelle, ameli ihlâsla, ihlâsı ise Nebevî aşkla taçlandırmış bir güneşti. O'nun Mescid-i Nebevî'de yaktığı meş'ale; Endülüs'ün saraylarından Afrika'nın çöllerine kadar milyonlarca müminin kalbini ve amelini aydınlatmaya devam etmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular ve Mütalaalar
Bu risalede İmam Mâlik'in hangi temel eserleri ve metodolojisi esas alınmıştır?
el-Muvatta', el-Müdevvenetü'l-Kübrâ, Amel-i Ehl-i Medîne, Maslahat-ı Mürsele ve Sedd-i Zerâi' usûlleri esas alınmıştır.
İmam Mâlik'in İslâm fıkıh tarihindeki kurucu vasfı ve unvanı nedir?
'İmâmü Dâri'l-Hicre' (Hicret Yurdunun İmamı) olarak anılan İmam Mâlik, hadis ile fıkhı ilk cem eden ve yaşayan sünneti sistemleştiren büyük müctehiddir.
İmam Mâlik'in Resûlullah'a (s.a.v.) ve sünnete hürmet ahlâkı nasıldır?
Abdest alıp güzel koku sürünmeden hadis rivayet etmemiş, Medine sınırlarında bineğe binmemiş ve 'Resûlullah müstesna herkesin sözü reddedilebilir' hakikatini haykırmıştır.