Amel-i Ehl-i Medîne ve Fıkıhta İcmâ: Yaşayan Sünnetin Tevatür Derecesi
Fasıl I: Amel-i Ehl-i Medîne Nazariyesinin Mahiyeti ve Usûlî Temelleri
İmam Mâlik'in fıkıh sistematiğini diğer mezheplerden ayıran en mühim ve kurucu delil 'Amel-i Ehl-i Medîne'dir (Medine ehlinin amelî tatbikatı). İmam Mâlik'e göre Medine; vahyin indiği, Hz. Peygamber'in (s.a.v.) on yıl boyunca bizzat hüküm koyduğu, binlerce sahâbînin her an O'nun izini takip ettiği ve sünneti hayat nizamı kıldığı mübarek şehirdir. Dolayısıyla Medine ehlinin nesilden nesile tevârüs ettiği müşterek amel, zannî bir görüş değil, mütevatir bir sünnettir.
Fasıl II: Naklî Amel ile İctihadî Amel Ayrımı: Tevatürün İki Mertebesi
İmam Mâlik Medine ehlinin amelini iki kısma ayırır: 1. Naklî Amel: Ezanın lafızları, sâ' ve müdd ölçü birimleri, vakit namazlarının kılınışı gibi bizzat Resûlullah'tan görerek nesilden nesile aktarılan ameller. Bu kısım tevatür derecesinde kat'î delildir. 2. İctihadî Amel: Sahâbe ve Tâbiîn fakihlerinin nasslardan istinbât ettiği hükümler. Bu kısım da diğer beldelerin ictihadlarına nispetle önceliklidir.
Fasıl III: 'Bin Kişinin Bin Kişiden Rivayeti, Bir Kişinin Bir Kişiden Rivayetinden Üstündür'
İmam Mâlik'in metodolojisinde vecizeleşen temel usûl kaidesi şudur: 'Medine'de bin kişinin bin kişiden görerek aktardığı amelî sünnet, tek bir kişinin tek bir kişiden rivayet ettiği haber-i vâhidden çok daha kuvvetlidir.' Zira tek bir râvinin rivayetinde unutma, lafız hatası veya nesh ihtimali bulunurken; Medine cemaatinin topluca terk etmediği bir uygulamada yanılma ihtimali yoktur.
Fasıl IV: Haber-i Vâhid ile Medine Ameli Çatıştığında Tercih Kriteri
Zahiren sahih bir haber-i vâhid Medine ehlinin yerleşik ameline zıt düştüğünde, İmam Mâlik Medine amelini tercih eder. Bu durum hadisi inkâr etmek değil; hadisin nesh edildiğine, hususi bir hâle münhasır olduğuna veya Medine fukahâsınca amel edilmeyerek terkinin tevatürle sabit olduğuna hükmetmektir. Şâfiî ve diğer imamlardan ayrıldığı en belirgin nokta burasıdır.
Fasıl V: Medine'nin Yedi Büyük Fakihi (Fukahâ-i Seb'a) ve İlmin Tevârüsü
Medine amelinin fıkhî omurgasını Tâbiîn neslinin 'Fukahâ-i Seb'a' (Yedi Fakih) olarak bilinen büyük imamları teşkil eder: Saîd b. el-Müseyyeb, Urve b. ez-Zübeyr, el-Kāsım b. Muhammed, Hârice b. Zeyd, Ebû Bekr b. Abdirrahmân, Süleymân b. Yesâr ve Ubeydullâh b. Abdillâh. İmam Mâlik ilmini bu yedi fakihin ve onların talebelerinin meclislerinden derlemiştir.
Fasıl VI: Leys b. Sa'd ile İmam Mâlik Arasındaki Tarihî İlmi Mektuplaşma
Mısır'ın büyük fakihi Leys b. Sa'd ile İmam Mâlik arasında cereyan eden nezih mektuplaşma, İslâm ilim münazaralarının şaheseridir. Leys b. Sa'd, sahâbenin Mısır, Şam ve Irak'a hicret ettiğini belirterek Medine dışındaki amellerin de hüccet olduğunu savunmuş; İmam Mâlik ise Medine'nin vahiy merkezi ve sünnetin beşiği olması hasebiyle daima merkezî konumunu muhafaza ettiğini hüccetlerle beyan etmiştir.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Mekânın Kudsiyeti ve Canlı Nebevî Mirasın Müdafaası
Amel-i Ehl-i Medîne; kuru metinlerin ötesinde yaşayan, nefes alan, çarşıda, mescidde ve evlerde tecelli eden Nebevî Hayatın ta kendisidir. İmam Mâlik bu usûlüyle; dinin kağıtlar üzerinde donuklaşmasını engellemiş, Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) Medine sokaklarına bıraktığı kudsî izleri ebedîleştirmiştir.
Sıkça Sorulan Sorular ve Mütalaalar
Bu risalede İmam Mâlik'in hangi temel eserleri ve metodolojisi esas alınmıştır?
el-Muvatta', el-Müdevvenetü'l-Kübrâ, Amel-i Ehl-i Medîne, Maslahat-ı Mürsele ve Sedd-i Zerâi' usûlleri esas alınmıştır.
İmam Mâlik'in İslâm fıkıh tarihindeki kurucu vasfı ve unvanı nedir?
'İmâmü Dâri'l-Hicre' (Hicret Yurdunun İmamı) olarak anılan İmam Mâlik, hadis ile fıkhı ilk cem eden ve yaşayan sünneti sistemleştiren büyük müctehiddir.
İmam Mâlik'in Resûlullah'a (s.a.v.) ve sünnete hürmet ahlâkı nasıldır?
Abdest alıp güzel koku sürünmeden hadis rivayet etmemiş, Medine sınırlarında bineğe binmemiş ve 'Resûlullah müstesna herkesin sözü reddedilebilir' hakikatini haykırmıştır.