Fasıl I: Esmâ-i Hüsnâ'nın Ontolojik Hiyerarşisi: Zâtî, Sıfâtî ve Ef'âlî İsimler Dairesi
Cenâb-ı Hakk'ın Kur'ân-ı Kerîm'de "En güzel isimler Allah'ındır; O'na o güzel isimlerle duâ ediniz" (A'râf Suresi, 180) buyurarak kullarına emanet ettiği Esmâ-i Hüsnâ, kâinattaki bütün mevcudatın ontolojik yapı taşları, enerji santralleri ve varlık mertebeleridir. İslam kelâm ve irfan geleneğinde ilahî isimler üç ana dairede mütalaa edilir:
- Esmâ-i Zâtiyye: Allah, el-Ahad, es-Samed, el-Evvel, el-Âhir, ez-Zâhir, el-Bâtın gibi yalnızca Zât-ı Bârî'ye mahsus, hiçbir mahlûkta benzeri bulunmayan isimlerdir. Ceberût ve Lâhût âleminin sarsılmaz sütunlarıdır.
- Esmâ-i Sıfâtiyye: el-Hayy, el-Alîm, el-Kâdir, el-Mürîd, es-Semî', el-Basîr, el-Mütekellim gibi İlahî sıfatların melekût âlemindeki tecellileridir.
- Esmâ-i Ef'âliyye: el-Hâlık, er-Rezzâk, el-Fettâh, el-Bâsıt, el-Kâbıd, el-Muhyî, el-Mümît gibi kâinatta her an vuku bulan tasarrufların, yaratılış ve rızık kanunlarının isimleridir.
Lafza-i Celâl olan 'Allah' ismi, bütün bu isimleri câmi olan İsm-i A'zam'dır; bütün esmâ O'nun nurundan feyiz alır ve nihayet yine O'na rücû eder.
Fasıl II: Dört Unsur Mizanı: Ateş, Hava, Su ve Toprak Tabiatlı Esmâların Ayrımı
Havas ve cifr ilminde her harf ve her ilahî isim kâinatın dört anasır-ı erbaa (Ateş, Hava, Su, Toprak) dairesinden birine mensuptur. Bu mizan, esmânın melekûtî tabiatını ve tesir mekanizmasını belirler:
- Nârî (Ateş) Esmâlar: el-Azîz, el-Cebbâr, el-Mütekebbir, el-Kahhâr, el-Kaviyy, el-Metîn. Celâlî tecellilerdir; düşmanı kahretmek, zulmü defetmek ve manevî heybet kazanmak için Şems ve Merih saatlerinde istimal edilir.
- Havâî (Hava) Esmâlar: el-Celîl, el-Bâsıt, el-Alîm, el-Hakîm, el-Vâsi'. Ruhî letafeti, zekâyı, hafızayı ve basireti inkişaf ettirir; Utarit ve Müşteri saatlerine bağlıdır.
- Mâî (Su) Esmâlar: er-Rahmân, er-Rahîm, el-Vedûd, el-Latîf, eş-Şâfî. Cemâlî tecellilerdir; muhabbet, şifa, kalbî sükûnet ve letafet celbeder; Zühre ve Kamer saatlerinde okunur.
- Türâbî (Toprak) Esmâlar: es-Sâbit, el-Kuddûs, el-Melik, el-Metîn. Sabır, istikamet, rızkın devamı ve bedenin sıhhati ile irtibatlıdır; Zuhal saatinde zikredilir.
Fasıl III: Ebced-i Kebîr ve Bast-ı Esmâ Hendesesi: Sayısal Rezonans Frekansları
Kâinattaki her varlık belirli bir frekansta titreşir. Esmâ-i Hüsnâ'nın ebced-i kebîr değerleri, Zât-ı Bârî'nin melekût âlemindeki rezonans frekans kodlarıdır. Bir esmânın zikir adedi, radyo vericisinin istasyon frekansına ayarlanması gibidir; zikir adedi tam tutulduğunda o esmânın melekûtî kanalı kulun kalbine açılır.
Bast-ı Esmâ usûlünde esmâyı teşkil eden harfler tek tek telaffuzlarıyla yazılır. Örneğin 'el-Vedûd' (الودود) isminin harfleri Elif, Lâm, Vâv, Dâl, Vâv, Dâl olup; bast edildiğinde 'Elif' (111), 'Lâm' (71), 'Vâv' (13), 'Dâl' (35), 'Vâv' (13), 'Dâl' (35) olarak açılır ve bâtınî kuvveti serbest bırakılır.
Fasıl IV: 3x3'ten 10x10'a Vefk Mertebeleri: Müselles, Murabba, Mühmis ve Muaşşar
Vefk, esmâ sayılarının ve harflerinin hendesî bir kutu içine adil bir mizanla yerleştirilmesidir. Vefk hendesesinde satır, sütun ve köşegen toplamlarının daima eşit çıkması şarttır; aksi takdirde vefk 'kesirli' olur ve ruhanî enerjiyi tutamaz:
| ٤ | ٩ | ٢ |
| ٣ | ٥ | ٧ |
| ٨ | ١ | ٦ |
Vefkin mertebeleri:
- 3x3 Müselles (Üçlü Vefk): Zühre ve Zâtî tecelliler için.
- 4x4 Murabba (Dörtlü Vefk): Müşteri ve celb/hıfz ameliyeleri için.
- 5x5 Mühmis (Beşli Vefk): Merih ve heybet/zafer için.
- 6x6 Müseddes (Altılı Vefk): Şems ve şeref/şifa için.
- 7x7 Müsebba (Yedili Vefk): Zühre ve muhabbet için.
Fasıl V: Melekûtî Hâdimlerin Tespiti ve Zâyiçe Tanzimi: Ulvî ve Süflî Ruhanîler
İmam Ahmed el-Bûnî Şemsü'l-Maârif'te her esmânın arş-ı a'zam altında vazifeli bir Ulvî Melekût Seyyidi olduğunu nakleder. Bu meleklerin isimleri esmânın ebced yekûnuna İbrânî/Süryânî melekût ekleri ilave edilerek istihrac edilir:
Örneğin ebced toplamına 'Aîl' (عيل) veya 'Yâîl' (يائيل) eklenerek ulvî hâdimin ismi bulunur (Örn: Cebrail, Mikail, Rukyâîl gibi). Sâlik vefk yazarken bu ulvî hâdimin ismini vefkin dört köşesine ketbeder ve melekûtî tecelliye hürmetle tevessül eder.
Fasıl VI: Şemsü'l-Maârif'te Halvet ve Riyazet Disiplini: Helal Lokma ve Tütsü Kaideleri
Esmâ-i Hüsnâ havâssında neticeye ulaşmanın vazgeçilmez şartları:
- Helal Lokma ve Taharet: Mideye tek bir lokma şüpheli rızık girdiğinde kalbin basireti kapanır, esmânın melekûtî nuru kesilir.
- Hayvansal Gıdalardan İmtina (Perhiz): Riyazet müddetince et, süt, yumurta gibi hayvani gıdalardan uzak durarak nefsin kesafeti kırılır.
- Ruhanî Buhurlar: Câvî, lübân-ı zeker (günlük), amber ve ud tütsüleri yakılarak melekûtî varlıkların o mekana nüzulüne zemin hazırlanır.
- Kıbleye Müteveccih Olmak: Zikir ve vefk esnasında abdestli olarak seccade üzerinde kıbleye yönelmek esastır.
Fasıl VII: İbnü'l-Arabî ve Gazâlî'de Esmâ İrfanı: Hakk'ın Ahlâkıyla Ahlâklanmak (Tahalluk)
Hüccetü'l-İslâm İmam Gazâlî el-Maksadü'l-Esnâ fî Şerhi Meâni Esmâillâhi'l-Hüsnâ adlı muazzam eserinde esmâ zikrinin gayesini şöyle özetler: "Esmâ-i Hüsnâ'dan kulun nasibi; o isimleri sadece lisanla tekrar etmek değil, o isimlerin ahlâkıyla ahlâklanmaktır (Tahalluk bi-ahlâkillâh)."
Kul 'er-Rahmân' zikrediyorsa bütün mahlûkata merhamet kanatlarını germeli; 'el-Afüvv' zikrediyorsa kendisine kötülük edenleri affetmeli; 'el-Kerîm' zikrediyorsa cömertlikte umman olmalıdır. Şeyh-i Ekber'e göre ancak o zaman esmâ hakiki mânâda kulda tecelli eder ve insan 'İnsân-ı Kâmil' mertebesine urûc eder.