Risâle-i Kuşeyriyye: Tasavvufun İlkeleri, Ehl-i Sünnet Omurgası ve Sahabe İrfanı

Fasıl I: Er-Risâle'nin Telif Sebebi ve Tarihî Misyonu

İslâm tasavvuf tarihinin en mutemed ve tartışmasız başvuru kaynağı olan *er-Risâle* (Risâle-i Kuşeyriyye); hicrî 437 (m. 1045) senesinde Nîşâbur'un büyük imamı, fakihi, müfessiri ve muhaddisi Abdülkerîm b. Hevâzin el-Kuşeyrî (v. 465/1072) tarafından kaleme alınmıştır.

Eserin yazılış sebebi; tasavvuf kisvesi altına sığınarak şeriat sınırlarını hiçe sayan, ibadetleri lüzumsuz gören mülhid, ibâhî ve bâtınî fırkaların türemesidir. İmam Kuşeyrî, tasavvufun baştan sona Kitap ve Sünnet'e sımsıkı bağlı olduğunu ve şeriat terazisinden geçmeyen hiçbir keşfin kıymeti bulunmadığını ilân etmiştir.

Eser; Ehl-i Sünnet akîdesi ile tasavvufun ezelî ve ebedî mutabakatını tescil eden aşılmaz bir kaledir.

Fasıl II: İlk Sûfîlerin Portreleri: Sahâbe ve Tâbiîn Çizgisi

İmam Kuşeyrî eserinin ilk ana bölümünde 83 büyük tasavvuf öncüsünün hayatını, menkıbelerini ve kelâm-ı kibârlarını serdeder. Fudayl b. İyâz, İbrâhim b. Edhem, Zünnûn-ı Mısrî, Bâyezîd-i Bistâmî, Cüneyd-i Bağdâdî ve Ebû Süleymân ed-Dârânî gibi pîrlerin ortak vasfı;

Geceleri teheccüdle kaim, gündüzleri oruçlu, haramlardan ve şüpheli lokmalardan aslandan kaçar gibi kaçan takvâ âbideleri olmalarıdır.

Fasıl III: Tasavvuf Terimleri Sözlüğü: Istılâhât-ı Sûfiyye

Kuşeyriyye'nin en eşsiz taraflarından biri; tasavvufî kavramların lügat ve ıstılah manalarını Ehl-i Sünnet kelâmıyla izah eden ilk kapsamlı lügat olmasıdır.

Vakt, Makam, Hâl, Kabz ve Bast, Heybet ve Üns, Teneffüs, Vecd ve Vücûd, Cem ve Fark gibi 27 temel tasavvufî kavram; sâliklerin kavram karmaşasına düşmesini engelleyecek bir berraklıkla tarif edilmiştir.

Fasıl IV: Şeriat-Hakikat Dengesi: 'Şeriatsız Hakikat Bâtıldır'

Kuşeyrî meşhur kaidesinde buyurur: 'Şeriat kulluk vazifeleridir (ubûdiyyet); hakikat ise rubûbiyyeti müşâhededir. Şeriat ile teyit edilmeyen her hakikat bâtıldır; hakikat ile aydınlanmayan her şeriat ise noksandır.'

Şeriat bedenin sıhhati, hakikat ise kalbin ve rûhun canıdır; biri diğerinden asla ayrı düşünülemez.

Fasıl V: Nefis Tezkiyesi ve Ruh Eğitimi Kuralları

Risâle'de nefsin desiseleri, riyâ, ucb, kibir ve şöhret arzusu tek tek tahlil edilir. Kuşeyrî'ye göre nefsini dizginleyemeyen kimsenin velâyet iddia etmesi kuru bir aldanıştan ibarettir.

Az yemek, az uyumak, az konuşmak ve insanlardan gelecek eziyetlere tahammül etmek sülûkun değişmez erkânıdır.

Fasıl VI: Gazâlî ve Sonraki Nesillere Kurucu Etkisi

Hüccetü'l-İslâm İmam Gazâlî *İhyâu Ulûmi'd-Dîn*'i telif ederken en çok Kuşeyrî'nin *er-Risâle*'sinden istifade etmiş ve onu rehber edinmiştir.

Kuşeyrî olmasaydı, tasavvuf ilmi İslâm medreselerine meşru bir ilim olarak giremez ve zâhir ulemâsı tarafından bid'at sayılarak dışlanırdı.

Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Sünnet Üzere Yaşayıp Hakk'a Varmak

Kuşeyrî'nin ebedî mirası; mü'mini hem şeriatın zâhirine kılı kırk yararcasına bağlı hem de kalbi her an Arş'ın Rabbine secde halinde olan kâmil bir muvahhid kılmaktır.

Sihravemen Kuşeyrî Külliyatı; bu muhalled şaheseri günümüz araştırmacılarına en saf haliyle sunar.