Sûfîlerin Tevhid ve Marifetullah Anlayışı: et-Ta'arruf'ta İtikad
Fasıl I: Tasavvufun Tevhid Temeli: Zâhir ile Bâtının İttihadı
Kelâbâzî, et-Ta'arruf eserinin en mühim kısımlarını sûfîlerin itikadına tahsis etmiştir. Ona göre tasavvuf, itikadî meselelerde felsefî spekülasyonlara veya bâtınî sapmalara kaymadan, Kur'an ve Sünnet'in tebliğ ettiği tevhidi bizzat yaşayarak zevk etmektir.
Fasıl II: Allah Teâlâ'nın Zâtı ve Sıfatlarında Mutlak Tenzih
Cenâb-ı Hakk'ın mahlûkata benzemekten, cisim, cevher, araz, cihet ve hudut sahibi olmaktan mutlak tenzihi. İlk sûfîlerin meşhur kaidesi: 'Zihninde her ne tasavvur edersen et, Allah Teâlâ ondan başkadır ve yücedir'.
Fasıl III: Müşebbihe ve Mücessime Sapkınlığının Sûfîlerce İptali
Allah'a uzuv ve mekân isnat eden teşbih ehlinin iddialarına karşı mutasavvıfların tavizsiz duruşu: Cüneyd-i Bağdâdî ve Ebû Bekr eş-Şiblî'nin tevhid tanımları üzerinden ilâhî zâtın keyfiyetten münezzeh olduğu tenzih burhanları.
Fasıl IV: Kader ve Kazâ: Kulun Kesbi ve Hakk'ın Mutlak İradesi
Kader konusunda Ehl-i Sünnet çizgisi: Hayır ve şer her şeyin Allah'ın takdiri ve yaratmasıyla olması; ancak kula irade ve kesb verilerek teklifin adaletle ikame edilişi; Cebriyye'nin tembelliği ile Mûtezile'nin hadsizliğinin reddi.
Fasıl V: Vahdet-i Şühûd ve Marifetullahın Nurlu Dereceleri
Kelâbâzî, sûfîlerin tevhidinde en yüksek mertebenin marifetullah olduğunu belirtir: Aklî delillerle bilinen ilimden, kalbî müşahede ile tadılan mârifete geçiş; kulun her şeyde Hakk'ın kudret ve cemâl tecellilerini görmesi.
Fasıl VI: Rü'yetullâh: Âhirette Cemâl-i İlâhîyi Seyretme Müjdesi
Müminlerin âhiret yurdunda Cenâb-ı Hakk'ı cihetsiz ve keyfiyetsiz olarak görmesi (Rü'yetullah) haktır ve nasslarla sabittir. Sûfîlere göre cennetin en büyük nimeti huriler veya köşkler değil, bizzat Cemâlullâh'ı müşahede etmektir.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Aklî İstidlâlden Kalbî Yakîne Tevhid Miracı
Kelâbâzî'nin ortaya koyduğu tasavvufî tevhid; aklı şüphelerden kurtarıp kalbi kudsî teslimiyetle mutmain kılan bir nûr yoludur. Sûfî, bildiğini yaşayan ve yaşadığıyla Hakk'ın yakınlığına eren tevhid ehlidir.
Sıkça Sorulan Sorular ve Mütalaalar
Bu risalede Ebû Bekr el-Kelâbâzî'nin hangi ilmî metodolojisi esas alınmıştır?
Kelâbâzî'nin tasavvufu Ehl-i Sünnet akāidi, Hanefî fıkhı ve sahih hadis rivayetleriyle mezceden kurucu metodolojisi esas alınmıştır.
Eserdeki irfânî ve kalbî düsturlar günlük hayata nasıl tatbik edilir?
Şeriatın zâhirî emirlerine harfiyen bağlanmak, kalbi kibir ve riyâdan arındırmak, tövbe, sabır ve tevekkül makamlarında sebat etmek suretiyle tatbik edilir.
Metinde nakledilen rivayet ve sözlerin ana kaynakları nelerdir?
Kelâbâzî'nin et-Ta'arruf li-Mezhebi Ehli't-Tasavvuf ve Bahrü'l-Fevâid fî Ma'âni'l-Ahbâr eserlerindeki sahih isnadlar ve ilk sûfîlerin muteber nakilleridir.