Bahrü'l-Fevâid: Hadis-i Şeriflerin Kalbî ve İrfânî Şerhleri

Ebû Bekr el-Kelâbâzî'nin Bahrü'l-Fevâid fî Ma'âni'l-Ahbâr (diğer adıyla Me'âni'l-Ahbâr) adlı eseri, İslâm hadis şerhçiliğinde benzeri az bulunan bir ahlâk, zühd ve irfan klasiğidir. Eserde iki yüz yirmi iki hadis-i şerîf; sened tenkidinden lügat tahliline, fıkhî istinbattan kalbî fütûhâta kadar emsalsiz bir derinlikle şerh edilmiştir.

'Ameller niyetlere göredir' hadîs-i şerîfinin zâhirî hükümleri ve bâtınî sırları: Niyetin ibadeti âdetten ayırması, kalpteki ihlasın ameli riyâdan koruması ve sıdk makamının kulun içiyle dışını bir eylemesi. Kelâbâzî, zerre kadar ihlasın dağlar kadar amele bedel olduğunu nebevî delillerle ortaya koyar.

Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) kalbî ahvâle dair hadislerinin şerhi: 'Hayâ imandandır', 'Allah korkusundan ağlayan göze cehennem haramdır'. Kelâbâzî, kalbin Cenâb-ı Hakk'a karşı duyduğu haşyet ile rahmetine duyduğu ümit arasındaki mukaddes dengeyi tahlil eder.

Zikrullahın kalbi dirilten ve pasını silen bereketi: Kudsî hadislerdeki ilâhî müjdeler; dille zikirden kalple zikre, oradan sırrın murakabesine intikal; gaflet uykusundan uyanıp dâima ilâhî huzurda bulunma şuuru.

Dünyanın mel'un olduğu ve Allah için olanlar müstesna içindekilerin değersizliği hadislerinin hakikati: Dünyaya buğzetmenin sebebi, onun kulu Hâlık'tan alıkoymasıdır. Az rızka kanaat etmenin zenginliği ve nefsin bitmek bilmeyen hırslarına karşı nebevî kalkanlar.

Namazın zâhirî erkânının ötesindeki kalbî mîraç boyutu: Resûl-i Ekrem'in namazda göğsünden kaynayan tencere gibi ses gelmesi; geceleri ayakları şişinceye kadar teheccüd kılıp 'Şükreden bir kul olmayayım mı?' buyurmasındaki kulluk edebiyatı.

Bahrü'l-Fevâid; hadislerin sadece zahirî fıkıh kalıpları değil, kalpleri dirilten birer hikmet iksiri olduğunu ispatlar. Kelâbâzî'nin şerhi, nebevî sözlerin bâtınî derinliğini keşfetmek isteyen her salik için tükenmez bir feyiz membaıdır.