Fasıl I: Sultânü'l-Âşıkîn'in Zuhûru ve Mısır'dan Hicaz Çöllerine Seyahat
İslâm tasavvuf ve edebiyat tarihinin en büyük aşk şairi, 'Sultânü'l-Âşıkîn' (Aşıkların Sultanı) unvanıyla mâruf Şerefüddin Ebû Hafs Ömer b. Alî el-Mısrî İbnü'l-Fârız (1181-1235); Kahire'de doğup yetişmiş, ardından Hicaz çöllerinde on beş yıl süren derin bir halvet ve riyâzet hayatı yaşamıştır.
Onun hayatı, dünyevî bütün unvanlardan soyunup ilâhî aşkın kor ateşinde erimenin destanıdır. Mısır'a döndüğünde şiirleri dilden dile dolaşmış, devrin kutupları ve ulemâsı onun huzurunda diz çökmüştür.
İbnü'l-Fârız'ın şiirleri alelâde birer beşerî gazel değil; Arş'ın melekûtundan kalbe indirilen ledünnî vahiylerin ve aşk fütûhâtının terennümüdür.
Fasıl II: 760 Beyitlik Nazmü's-Sülûk: Şiir Formunda Bir Tasavvuf Ansiklopedisi
İbnü'l-Fârız'ın en büyük şaheseri *Nazmü's-Sülûk* (Sülûkün Tanzimi) veya meşhur adıyla *el-Kasîdetü't-Tâiyyetü'l-Kübrâ*'dır. Tam 760 beyitten oluşan ve her beyti 'Tâ' harfiyle biten bu dev kasîde; baştan sona seyr-i sülûkün bütün merhalelerini şerh eder.
Kasîde; müridin ilk tövbesinden başlar, nefsaniyet perdelerini birer birer yırtarak fena fi'llâh ve bekā bi'llâh makamlarına doğru yükselir. Bu eser, tasavvuf terminolojisinin şiirle yazılmış en muazzam anayasasıdır.
Fasıl III: İttihâd ve Vuslat: Kul ile Mâşuk Arasındaki İkilik Perdesinin Yırtılması
Tâiyye'nin en derin ve hassas mevzuu 'İttihâd' (Birlik/Vuslat) makamıdır. İbnü'l-Fârız burada hulûl veya panteizm bataklığına düşmeksizin; âşığın kendi izafî varlığından tamamen geçerek yalnız Mâşuk'un mutlak varlığını müşâhede etmesini terennüm eder.
'Ben O oldum, O da ben oldu' ifadesi; et ve kemiğin ilâhlaşması değil, benlik iddiasının güneşin doğuşuyla yok olan mum ışığı gibi erimesidir.
Fasıl IV: Aşkın İki Yüzü: Cemâlî Tecellîler ve Celâlî Ayrılık Izdırabı
İbnü'l-Fârız kasîdesinde aşkın hem rahmet ve cemâl yönünü, hem de kahır ve celâl boyutunu eşsiz bir belâgatle dokur.
Ayrılık acısı (firkat), sâlikin nefsini terbiye eden ve onu hamlıktan kurtarıp pişiren ilâhî bir fırındır. Âşık bu fırında yanmaktan şikayet etmez; bilakis sevgiliden gelen kahrı da lütuf gibi bağrına basar.
Fasıl V: Nefsin Büyülenmesi: Dünya Cazibelerinden Zâtî Aşka Hicret
Kasîde boyunca insan nefsinin dünyevî makamlar, servet ve şehvetle nasıl oyalandığı ve bu tuzaklardan ancak Zâtî muhabbet şimşeğiyle nasıl kurtulunabileceği izah edilir.
Cennet nimetleri bile hakiki âşık için bir perde olabilir; zira âşık köşşk ve huri değil, bizzat Cemâl-i Bâkemâl'i talep etmektedir.
Fasıl VI: İbnü'l-Arabî ve Şârihlerin Nazmü's-Sülûk'a Yaklaşımı
Şeyh-i Ekber Muhyiddîn İbnü'l-Arabî, İbnü'l-Fârız'a haber göndererek Tâiyye'yi şerh etmek için izin istemiştir. İbnü'l-Fârız ise ona: 'Senin Fütûhât-ı Mekkiyye'n zaten benim kasîdemin en mükemmel şerhidir!' cevabını vermiştir.
Dâvûd-i Kayserî, Abdürrezzâk el-Kâşânî ve Molla Câmî gibi zirve şârihler, bu kasîdenin her beytine müstakil ciltler dolusu şerhler yazmışlardır.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Aşktan Başka Her Şeyin Zevale Ermesi
İbnü'l-Fârız Tâiyye'nin nihayetinde kâinatta ebedî kalan tek hakikatin ilâhî aşk olduğunu haykırır: 'Aşk olmasaydı felekler dönmez, âlemler yaratılmaz ve hiçbir zerre kıpırdamazdı.'
Sihravemen İbnü'l-Fârız Külliyatı; irfan semâsının bu en parlak kasîdesini hakiki tasavvufî şerhleriyle sâliklerin idrakine sunar.