Fasıl I: Dîvân-ı İbnü'l-Fârız'ın Edebî ve Tasavvufî Kıymeti
İbnü'l-Fârız'ın Dîvân'ı; Arap edebiyatında benzeri bulunmayan bir belâgat, mûsikî ve tasavvufî derinlik şaheseridir. İbn Haldûn *Mukaddime*'sinde bu dîvânı överek sûfiyye şiirinin erişilmez zirvesi olarak tavsif etmiştir.
Dîvân'daki her bir gazel, kâinatın zerrelerindeki ilâhî güzelliği terennüm eden birer billur kadehtir.
Fasıl II: 'Kalbi Yakan Aşk': Leylâ, Mecnûn ve İlâhî Aşkın İmgeleri
İbnü'l-Fârız Arap çöl edebiyatının kadîm Leylâ ve Mecnûn mazmunlarını alır, onları beşerî bağlamından tamamen soyutlayarak ilâhî aşkın sembolleri haline getirir.
Mecnûn gibi aklını kaybetmek; nefsanî hesapları ve dünyevî menfaatleri bir kenara bırakıp sırf Hakk'ın aşkıyla divane olmaktır.
Fasıl III: Remizler ve Semboller: Gece, Yıldızlar, Koku ve Zülüfler
Dîvân'da geçen remizler tasavvuf ıstılahlarıyla okunmalıdır:
- Gece (Leyl): Kesretin silindiği, yalnız Hakk ile baş başa kalınan halvet ve teheccüd vaktidir.
- Zülüf (Saç): İlâhî Zât'ı örten esmâ ve sıfat perdeleridir.
- Yanak (Hadd): Zâtî tecellîlerin nûrudur.
- Ben (Hâl): Nokta-i vahdet ve vücûdun tekliğidir.
Fasıl IV: Ahenk ve Mûsikî: Arap Dilinin En Yüksek İcazı
İbnü'l-Fârız'ın şiirlerinde cinaslar, tıbaklar, tevriyeler ve iç kafiyeler öyle bir ustalıkla kullanılmıştır ki; şiirler okunduğu anda kendi iç mûsikîsiyle dinleyeni cezbe deryasına gark eder.
Bu ahenk yapay bir sanat kaygısı değil, şairin kalbinde coşan melekûtî neşvenin tabii bir tezahürüdür.
Fasıl V: Gazellerde Tevhid İnşirahı: Her Zerrenin Hakk'ı Terennümü
Dîvân gazellerinin ana teması tevhiddir. Rüzgârın uğultusu, suyun şırıltısı, bülbülün feryadı ve yaprağın hışırtısı; hepsi tek bir ağızdan 'Lâ ilâhe illallâh' zikrini terennüm etmektedir.
Kalp kulağı açılan kimse bütün kâinatın bu kudsî korosunu işitir.
Fasıl VI: Tasavvuf Meclislerinde Dîvân Kıraati Âdâbı
Asırlar boyunca Kahire'den Şam'a, Bağdat'tan İstanbul'a kadar bütün tekkelerde İbnü'l-Fârız Dîvânı huşû ile okunmuş ve vecd meclislerinde hânendeler tarafından bestelenmiştir.
Bu dîvânı okurken abdestli olmak, dünyevî dedikodulardan kalbi arındırmak ve edeple dinlemek meşâyihın şart koştuğu âdâptandır.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Sözün Hakikate Miracı
İbnü'l-Fârız'ın Dîvânı; sözün insanı gaflete düşüren bir gevezelik olmaktan çıkıp, rûhu Arş'a yükselten bir mirac kanadı olabileceğinin en muhteşem ispatıdır.
Sihravemen Dîvân Külliyatı; bu kudsî gazelleri irfan arayışçılarına ebedî bir ziyafet olarak sunar.