el-Bâisü'l-Hasîs ve Câmi'u'l-Mesânîd: İbn Kesîr'in Hadis Usûlü

İbn Kesîr, devrinin en büyük hadis hâfızlarından biridir. İbn Hacer el-Askallânî ve Zehebî, onun hadis metinlerini, ricâlini ve cerh-ta'dîl illetlerini ezbere bilme hususundaki emsalsiz kudretini hayranlıkla zikrederler.

O, Şam'daki Dârü'l-Hadîsi'l-Eşrefiyye ve diğer büyük hadis medreselerinde şeyhlik yapmış, yüz binlerce hadisi senedleriyle ezberlemiştir.

İbn Kesîr'in İhtisâru Ulûmi'l-Hadîs (daha sonra Ahmed Muhammed Şâkir'in şerhiyle el-Bâisü'l-Hasîs adıyla meşhur olan) eseri, hadis usûlü sahasında yazılmış en veciz ve yetkin el kitabıdır.

İbnü's-Salâh'ın meşhur Mukaddime'sini ihtisar ederken kendi orijinal tenkitlerini, ilave kaidelerini ve fıkhî tercihlerini metne dahil etmiştir.

Hadislerin sıhhat dereceleri: Senedin muttasıl olması, râvîlerin adalet ve zabt sahibi bulunması, hadisin şâz ve illetli olmaktan uzak olması şartları tafsil edilir.

İbn Kesîr, hadis derecelendirmesinde müteahhirûn âlimlerin katı veya gevşek yaklaşımlarını dengeleyerek mutedil selef ölçüsünü muhafaza etmiştir.

İbn Kesîr'in diğer devasa hadis şaheseri Câmi'u'l-Mesânîd ve's-Sünen, Kütüb-i Sitte ile Ahmed b. Hanbel'in Müsned'i, Bezzâr'ın Müsned'i, Ebû Ya'lâ'nın Müsned'i ve Taberânî'nin Mu'cem'lerini tek bir muazzam çatı altında toplayan dev bir korpustur.

Bu eser, sahâbe isimlerine göre alfabetik olarak tanzim edilmiş olup İslâm dünyasındaki en büyük hadis cem ve telif teşebbüslerinden biridir.

Râvîlerin güvenilirliğini, hafıza zaaflarını ve mezhebî eğilimlerini tahlil eden Cerh ve Ta'dîl ilmi. İbn Kesîr, Buhârî, Müslim, Yahyâ b. Maîn ve Ali b. el-Medînî'nin ölçülerini bihakkın uygular.

Kişilerin gıybeti değil, dinin ve sünnetin muhafazası gayesiyle yapılan ricâl tenkidinin şer'î farziyeti vurgulanır.

Zındıkların, bâtıl fırkaların veya iyi niyetli cahil zahitlerin dine soktuğu mevzû (uydurma) hadisleri teşhis etme kaideleri: Kur'an'a zıtlık, akl-ı selîme aykırılık, lafızdaki bozukluk ve seneddeki yalancılar.

İbn Kesîr'in bu gayreti, sahih sünnetin berrak bir memba olarak sonraki nesillere ulaşmasını temin etmiştir.

Hadis ilmi, Resûlullah'ın nefesini ve ayak izlerini koruma ilmidir. Bir muhaddis, Peygamber Efendimiz'in mübarek dudaklarından dökülen her kelimenin bekçisidir.

İbn Kesîr'in hadis metodolojisi, İslâm aklının tenkit ve vesika disiplininde ulaştığı muazzam irtifayı temsil eder.