et-Temhîd: Muvatta' Şerhinin Şah Eseri ve Hadis-Fıkıh Okyanusu

Hicrî 5. asrın büyük Endülüslü hadis hâfızı ve fıkıh otoritesi Ebû Ömer Yûsuf b. Abdillâh b. Abdilberr en-Nemerî el-Kurtubî'nin (368-463 / 978-1071) kaleme aldığı et-Temhîd limâ fi'l-Muvatta'i mine'l-Me'ânî ve'l-Esânîd, İslâm ilim tarihinde telif edilmiş en muazzam hadis ve fıkıh ansiklopedilerindendir. İbn Hazm, 'Fıkıh ve hadis sahasında Temhîd'in bir benzeri telif edilmemiştir; bundan daha üstün bir eserin varlığını bilmiyorum' diyerek eserin azametini tescil etmiştir. Eser, otuz yılı aşkın bir tahkik gayretiyle Muvatta'ın râvilerine göre tasnif edilmiştir.

İbn Abdilberr eserde İmâm Mâlik'in Muvatta'ındaki bütün râvileri alfabetik olarak dizer ve Mâlik'in muttasıl, mürsel, munkatı' ve belâğāt (senedsiz) olarak naklettiği her bir hadisi diğer hadis mecmualarından araştırarak kesintisiz muttasıl senedlerle Resûl-i Ekrem'e (s.a.v.) bağlar. Bu eşsiz tahlil sayesinde Muvatta'daki rivayetlerin tamamının sahih hüccetler olduğu ispat edilmiştir.

Taharet, namaz, zekât, oruç, hac ve kurban bâblarında yer alan rivayetlerin fürû-i fıkha tatbiki. İbn Abdilberr, sadece Mâlikî mezhebiyle iktifa etmeyip ashâb-ı kirâmın, tâbiînin ve diğer mezhep imamlarının delillerini zikrederek nasslardan hüküm çıkarma (istinbat) yollarını aydınlatır.

Alışveriş, faiz yasakları, şirketler, icâre, rehin ve borçlar hukuku rivayetleri. İbn Abdilberr, İslâm iktisadının temel direği olan helâl kazanç, adil mübadele ve kamu maslahatını gözeten şer'î prensipleri nebevî sünnetin ışığında tahkik eder.

Hadis usûlünde mürsel ve munkatı' rivayetlerin delil değeri tartışmalıdır. İbn Abdilberr, İmâm Mâlik'in 'bana ulaştı ki' diyerek senedini hazfettiği 61 belâğāt hadisinin 57 tanesini başka tariklerden kesintisiz sahih senedlerle bularak hadis tarihindeki en büyük tahkik zaferlerinden birini kazanmıştır.

İbn Abdilberr Mâlikî fakihi olmakla birlikte delilin kuvvetine tâbi olan hür ve müstakil bir müçtehit zihniyetine sahiptir. Bir meselede sahih hadisin nassı mezhebin meşhur kavline muhalif olduğunda, tereddütsüz sahih hadisi tercih eder ve taassubu şiddetle reddeder.

et-Temhîd; kuru bir rivayet ve fıkıh metni değil, kulun kalbini Resûlullah'ın (s.a.v.) nurlu sünnetine rapteden kudsî bir rehberdir. İbn Abdilberr, sünnete ittibâın kulun Cenâb-ı Hakk'a olan muhabbetinin ve ahiret kurtuluşunun yegâne vesilesi olduğunu beyan eder.