On Bir Hicâb ve Keşfi: İbadetlerin Bâtınî ve İrfânî Sırları
Fasıl I: Keşfü'l-Mahcûb'un 11 Bölümlük Yapısı ve 'Keşfü'l-Hicâb' Nizamı
Hücvîrî, eserinin ana gövdesini 'On Bir Hicâbın Keşfi' (Keşfü'l-Mahcûb) başlığı altında 11 müstakil kapıya ayırmıştır: Marifetullah, Tevhid, İman, Taharet, Namaz, Zekât, Oruç, Hac, Sohbet, İbareler (Istılahat) ve Semâ'. Her bölümde ibadetin zâhiri ile bâtınî perdesinin nasıl aralanacağı gösterilir.
Fasıl II: İlk Üç Hicâb: Marifet, Tevhid ve İman Perdelerinin Açılması
İnsanın Allah Teâlâ'yı tanımasını engelleyen gaflet perdesinin marifetle yırtılması; şirk ve teşbih perdelerinin ehl-i sünnet tevhidiyle izalesi; taklitten tahkikî imana yükselerek kalbin sekînet bulması.
Fasıl III: Taharet Hicâbı: Bedenin Temizliğinden Kalbin ve Sırrın Arınmasına
Hücvîrî abdest ve guslün sadece su ile bedeni yıkamaktan ibaret olmadığını belirtir: Bedenin tahareti günahlardan kaçınmakla, kalbin tahareti kibir ve hasetten arınmakla, sırrın tahareti ise mâsivâyı unutmakla kemâle erer.
Fasıl IV: Namaz Hicâbı: Münâcât, Huşû ve Kalbî Mi'râc
Namazın zâhirî erkânı ve bâtınî hakikati: Tekbir ile dünyayı arkaya atmak, kıyamda Hakk'ın huzurunda durmak, rükûda nefsi tezellül ettirmek, secdede fenâ bulmak ve selâm ile halka rahmetle dönmek. Huşûsuz namaz bir beden jimnastiğidir.
Fasıl V: Zekât ve Oruç Hicâbları: Cömertlik, Îsâr ve Nefsi Açlıkla Terbiye
Zekât; mal sevgisi perdesini cömertlik ve îsâr ile yırtmaktır. Oruç ise; sadece mideyi değil gözü, kulağı ve dili haramdan korumak; açlığın ateşiyle nefs-i emmârenin azgın şehevâtını yakıp kül etmektir.
Fasıl VI: Hac Hicâbı: Mânevî Kâbe'ye Hicret ve Vuslat Menzilleri
Haccın zâhirî menâsiki ile kalbî karşılıkları: İhram; kefen giyip dünyadan soyunmaktır. Arafat; günahları itiraf ve marifet vakfesidir. Müzdelife ve Minâ; nefsanî arzuları kurban etmektir. Tavâf; aşk ve hayret dairesinde dönmektir.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: İbadetlerin Zâhirini İhmal Etmeden Bâtınına Ulaşmak
Hücvîrî'nin 11 hicâb dersi; şeriat ile tarikatı kusursuz bir ahenkle birleştirir. İbadetin zâhirini bozan bâtınına eremez; bâtınından gafil olan ise ibadetin rûhundan mahrum kalır.
Sıkça Sorulan Sorular ve Mütalaalar
Bu risalede Ali b. Osmân el-Hücvîrî'nin hangi temel eseri esas alınmıştır?
Tasavvuf tarihinin Farsça ilk ve en kapsamlı ana kaynak şaheseri olan Keşfü'l-Mahcûb li-Erbâbi'l-Kulûb esas alınmıştır.
Hücvîrî'nin tasavvuf anlayışında 'hicâb' (perde) ve keşf neyi ifade eder?
Hicâb, kulun kalbi ile Cenâb-ı Hak arasındaki günah, gaflet ve nefis perdeleridir; keşf ise bu perdelerin şer'î istikamet, ilim ve marifetle aralanmasıdır.
Eserdeki fırka ve meşrep tasniflerinin günümüz tasavvuf araştırmalarındaki kıymeti nedir?
Tasavvufun meşru Ehl-i Sünnet sınırlarını belirleyen ilk sistemli çalışma olup aşırılıklardan arınmış sahih irfanı tescil etmektedir.