Zemmü'l-Kelâm: Kuru Cedelden Arınmış Sünnet İrfânı ve İtikâdî Vakar

Fasıl I: Zemmü'l-Kelâm'ın Yazılış Gayesi ve Dönemin İtikâdî Çatışmaları

Hâce Abdullah el-Ensârî yalnızca bir mutasavvıf değil, aynı zamanda devrinin en büyük Hanbelî hadis imamlarından biridir. O, Kur'an ve Sünnet naslarını felsefî cedellere, Mûtezile ve felsefecilerin kuru kıyaslarına kurban eden kelâm metodolojisine karşı *Zemmü'l-Kelâm ve Ehlih* (Kelâm İlminin ve Kelâmcıların Yerilmesi) adlı devasa eserini kaleme almıştır.

Herevî'ye göre din; kuru mantık münazaralarıyla tartışılacak bir felsefe değil, teslimiyetle yaşanacak ve kalple tadılacak ilâhî bir nûrdur.

Fasıl II: Selef-i Sâlihîn Yolu: Te'vilsiz ve Teşbihsiz Teslimiyet

Herevî Allah'ın sıfatları konusunda Selef metodunu tavizsiz savunur: Cenâb-ı Hakk'ın Kur'an'da bildirdiği sıfatlar (İstivâ, Yed, Vech vb.) ne teşbihe (yaratılmışlara benzetmeye) ne de ta'tîle (anlamsızlaştırıp inkâr etmeye) gidilmeden, 'Bilâ-keyf' (nasıl olduğu bilinmeksizin) kabul edilmelidir.

Aklın görevi ilâhî sıfatları beşerî zihnin dar kalıplarına hapsetmek değil, sonsuz azamet karşısında hayret ve huşû ile secdeye varmaktır.

Fasıl III: Kelâm Cedelinin Kalbe Verdiği Kasvet

Herevî açıklar: Kelâm münazaralarıyla ömür tüketenlerin kalpleri katılaşır, gözlerinin yaşı kurur ve ihlasları zedelenir. Zira kelâmda amaç karşıdakini mağlup etmek (cedel/galibiyet) iken; tasavvuf ve hadiste amaç nefsi mağlup etmektir.

Bu sebeple Selef âlimleri kelâm meclislerinden kaçmış, zikir ve ibadet halvethânelerine sığınmışlardır.

Fasıl IV: Hadis-i Şeriflerin Mânevî Hıfzı ve İsnâd Titizliği

Herevî'nin bu eseri yüzlerce sahih hadis ve sahabe rivayetiyle doludur. O, hadisleri sadece lafız olarak değil, içerdikleri melekûtî nûr ve ahlâk ile cem etmiştir.

Hadise dayanan tasavvuf sarsılmaz bir kale iken; felsefî spekülasyonlara dayanan tasavvuf ise rüzgârın önündeki saman çöpü gibidir.

Fasıl V: Ehl-i Sünnet Omurgası ve Bid'at Fırkalarıyla Mücâdele

Herevî Cehmiyye, Kerrâmiyye ve Mûtezile gibi bâtıl fırkalara karşı ömrü boyunca kalemle ve sözle cihat etmiştir. Bu uğurda sürgünlere uğramış, hapsedilmiş fakat asla Ehl-i Sünnet çizgisinden taviz vermemiştir.

Bu metanet, ona 'Şeyhülislâm' unvanını kazandırmıştır.

Fasıl VI: Tasavvuf ile Hadis İlminin Bütünlüğü

Herevî'nin şahsiyeti göstermiştir ki; tasavvuf hadisten ayrı bir mektep değil, hadisin bâtınî ruhudur. En büyük mutasavvıflar, aynı zamanda sünnet-i seniyyeye en sıkı sarılan muhaddislerdir.

Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: 'Dîn Teslimiyettir'

Zemmü'l-Kelâm'ın nihai mesajı Hz. Ali'nin (r.a.) şu sözünde özetlenir: 'Şayet din akıl ve re'yle olsaydı, mestimin altını meshetmek üstünü meshetmekten daha evlâ olurdu; lakin ben Resûlullah'ın mestin üstünü meshettiğini gördüm.' Akıl nassa teslim olunca hürriyetine kavuşur.

Sihravemen Herevî Külliyatı; itikâdî duruşu sünnetin saf berraklığıyla taçlandırır.