Târîhu Bağdâd: İslâm Medeniyeti, Hadis Ricâli ve Hilafet Başkentinin İlim Tarihi
Fasıl I: Târîhu Bağdâd'ın Telif Gayesi ve Ansiklopedik Azameti
Hicrî 5. asrın büyük hadis hâfızı, ricâl tenkitçisi ve tarih üstadı Ebû Bekr Ahmed b. Alî el-Hatîb el-Bağdâdî'nin (392-463 / 1002-1071) kaleme aldığı Târîhu Bağdâd (Medînetü's-Selâm Tarihi); İslâm medeniyetinin başkenti Bağdat'ta yaşamış veya orayı ziyaret etmiş sekiz bini aşkın âlim, muhaddis, fakih, vezir, şair ve mutasavvıfın hayatını tahlil eden abidevî bir şaheserdir. Eser, İslâm ilimler tarihinin en güvenilir biyografi kütüphanesidir.
Fasıl II: Medînetü's-Selâm'ın Kuruluşu, Mimarisi ve Mânevî Atmosferi
Abbâsî Halifesi Mansûr tarafından Dicle kıyısında 'Medînetü's-Selâm' adıyla kurulan dâirevî şehir: Saraylar, mescitler, Dârülhilâfe, köprüler ve dünyanın dört bir yanından gelen ilim meclisleri. Hatîb, Bağdat'ın topografyasını, sularını ve ulemâya kucak açan mânevî bereketini muazzam bir vukūfiyetle kaydeder.
Fasıl III: Hadis İmamları ve Sünen Ehlinin Bağdat Meclisleri
Ahmed b. Hanbel, Yahyâ b. Maîn, Ali b. el-Medînî ve Buhârî gibi hadis sultanlarının Bağdat'taki imtihan meclisleri: Bağdat ulemasının yüz hadisin senet ve metinlerini birbirine karıştırarak Buhârî'yi sınaması ve Buhârî'nin her birini teker teker aslına ircâ ederek hâfıza dehasını ispatlayışı gibi ibretli levhalar.
Fasıl IV: Fıkıh Mezheplerinin İnşası: Hanefî ve Şâfiî İlim Havzaları
Ebû Hanîfe ve talebeleri Ebû Yûsuf ile Muhammed b. el-Hasan'ın içtihat meclisleri; İmâm Şâfiî'nin Bağdat'a gelişi ve 'Kavl-i Kadîm' dönemi eserleri; Dâvûd ez-Zâhirî'nin ders halkası. Hatîb, fıkhî mezheplerin münazara ve nezaket kültürünü belgeler.
Fasıl V: Zühd ve Tasavvuf Büyükleri: Cüneyd-i Bağdâdî ve Ma'rûf-i Kerhî
Bağdat irfan mektebinin kutupları: Ma'rûf-i Kerhî'nin duaları müstecab velayeti, Serî es-Sakatî'nin teheccüd ve vera'ı, Seyyidü't-Tâife Cüneyd-i Bağdâdî'nin şeriat ile hakikati cem eden irfânî tevhid kelâmları, Bişr-i Hâfî'nin tövbesi. Hatîb, bu zâtların menâkıbını sahih senetlerle tevsik eder.
Fasıl VI: Rical Tenkidi: Adâlet, Zabt ve İnsaf Terazisi
Târîhu Bağdâd sadece bir medih kitabı değil, hakkaniyetli bir cerh ve ta'dîl mîzânıdır. Hatîb; yalancıları, zayıfları, hafızası karışanları ve bid'at ehlini ilmî delillerle ortaya koyarken sika imamlara yöneltilen haksız iftiraları cesaretle defeder.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Zaman Nehrinde Akıp Giden Faniler ve Bâkî Olan İlim
Târîhu Bağdâd; binlerce halifenin, emîrin ve âlimin fâni dünyadan göçüp kabre girdiğini gösteren bir hakikat aynasıdır. Geriye kalan ancak ihlasla yapılan ameller, nebevî sünnete sadakat ve ümmete miras bırakılan hayırlı ilimdir.
Sıkça Sorulan Sorular ve Mütalaalar
Bu risalede Hâfız el-Hatîb el-Bağdâdî'nin hangi ilmî metodolojisi esas alınmıştır?
İmâm el-Hatîb el-Bağdâdî'nin hadis usûlü, isnad ve rical tenkidi, rivayet-dirayet dengesi ve nebevî ahlâk ilkelerini mezceden kurucu metodolojisi esas alınmıştır.
Eserdeki nebevî ve irfânî düsturlar günlük hayata nasıl tatbik edilir?
İlmi amelle taçlandırmak, ilim meclislerinde edep ve vakarı muhafaza etmek, cimrilikten kaçınıp infak ahlâkına sarılmak ve sünnet-i seniyyeye ihlasla ittibâ etmek suretiyle tatbik edilir.
Metinde nakledilen rivayet ve menâkıbın ana kaynakları nelerdir?
Hatîb el-Bağdâdî'nin Târîhu Bağdâd, el-Kifâye, el-Câmi', el-Fakîh ve'l-Mütefakkih, Şerefu Ashâbi'l-Hadîs ve Takyîdü'l-İlm eserlerindeki muhkem isnadlar ve muteber tabakat kayıtlarıdır.