el-Buhalâ ve Ziyâfetü'l-Ulemâ: Cimriliğin Yerilmesi, Cömertlik ve İnfak Ahlâkı
Fasıl I: el-Buhalâ Eserinin Telif Amacı ve Ahlâkî Boyutu
Hatîb el-Bağdâdî'nin Kitâbü'l-Buhalâ (Cimriler Kitabı) adlı eseri; nefsin en çirkin ve alçaltıcı hastalıklarından biri olan cimrilik (buhl ve şuhh) illetini âyetler, hadisler, edebî fıkralar ve ibretli menkıbelerle teşrih eden nefis bir ahlâk klasiğidir.
Fasıl II: Kur'an ve Sünnet'te Cimriliğin Helâk Edici Vasfı
'Nefsinin cimriliğinden korunanlar, işte onlar kurtuluşa erenlerin ta kendileridir' (Haşr, 9); 'Cimrilikten sakınınız; zira cimrilik sizden öncekileri helâk etmiş, onları kan dökmeye ve haramları helâl saymaya sevk etmiştir' hadîs-i şerîfinin tefsiri.
Fasıl III: Cimrilerin Gülünç ve İbretlik Psikolojisi
Mal biriktirip yiyemeyen, misafirden kaçan, sofrasındaki ekmeği sayan ve açlıktan ölecek gibi yaşayıp servetini mirasçılara bırakan cimrilerin trajikomik halleri. Hatîb, mizahî bir üslupla nefsin zaaflarını teşhir eder.
Fasıl IV: Cömertliğin, Keremin ve Îsârın Fazileti
Cömert insanın Allah'a yakın, insanlara yakın, cennete yakın ve cehennemden uzak oluşu; cimrinin ise Allah'tan uzak, insanlardan uzak ve cehenneme yakınlığı. İslâm fütüvvetinde başkasını nefsine tercih etme (îsâr) zirvesi.
Fasıl V: Âlimlerin Sofrası ve İlim Meclislerinde İkram Âdâbı
Âlimlerin cimri olamayacağı, ilmin ve hikmetin cömertlikle parlayacağı; talebeye yemek yedirmenin, misafire izzet ve ikramda bulunmanın nebevî bir sünnet olduğu menkıbelerle anlatılır.
Fasıl VI: Malın Emanet Oluşu ve Zenginliğin Hakikî İmtihanı
Servetin mülk sahibine değil, hakikatte Rezzâk-ı Âlem'e ait olduğu; zenginin malında fakirin hakkı bulunduğu; infak edilen malın eksilmeyeceği, bilakis bereketleneceği sırrı.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Kalbi Madde Prangalarından Kurtarıp Hürriyete Kavuşturmak
el-Buhalâ; insanı paranın ve maddenin kulu olmaktan kurtarıp ruhunu hürleştiren bir irfan reçetesidir. Cömertlik kalbin pasını siler, cimrilik ise insanı kendi ördüğü altın kafeste helâk eder.
Sıkça Sorulan Sorular ve Mütalaalar
Bu risalede Hâfız el-Hatîb el-Bağdâdî'nin hangi ilmî metodolojisi esas alınmıştır?
İmâm el-Hatîb el-Bağdâdî'nin hadis usûlü, isnad ve rical tenkidi, rivayet-dirayet dengesi ve nebevî ahlâk ilkelerini mezceden kurucu metodolojisi esas alınmıştır.
Eserdeki nebevî ve irfânî düsturlar günlük hayata nasıl tatbik edilir?
İlmi amelle taçlandırmak, ilim meclislerinde edep ve vakarı muhafaza etmek, cimrilikten kaçınıp infak ahlâkına sarılmak ve sünnet-i seniyyeye ihlasla ittibâ etmek suretiyle tatbik edilir.
Metinde nakledilen rivayet ve menâkıbın ana kaynakları nelerdir?
Hatîb el-Bağdâdî'nin Târîhu Bağdâd, el-Kifâye, el-Câmi', el-Fakîh ve'l-Mütefakkih, Şerefu Ashâbi'l-Hadîs ve Takyîdü'l-İlm eserlerindeki muhkem isnadlar ve muteber tabakat kayıtlarıdır.