Fasıl I: Kalbin Dört İç İçe Dairesi
Hakîm et-Tirmizî'nin tasavvuf psikolojisi ve mânevî anatomi alanındaki en parlak eseri *Beyânü'l-Fark beyne's-Sadr ve'l-Kalb ve'l-Fuâd ve'l-Lübb* (Göğüs, Kalp, Gönül ve Öz Arasındaki Farkların Beyanı)'dır.
Tirmizî, Kur'ân-ı Kerîm'de geçen kalp ile ilgili kavramların eşanlamlı olmadığını; bilakis iç içe geçmiş dört melekûtî katmanı ifade ettiğini ortaya koymuştur.
Bu yapı; gözün beyazı, karası, bebeği ve görme nûru gibi veya cevizin dış kabuğu, iç kabuğu, meyvesi ve yağı gibi kusursuz bir hendese arz eder.
Fasıl II: Sadr (Göğüs): İslâm'ın ve Şeriatın Makamı
En dıştaki daire 'Sadr'dır. Zümer Sûresi 22. âyetinde buyrulduğu gibi: 'Allah kimin sadrını İslâm'a açmışsa o Rabbinden bir nûr üzeredir.'
Sadr, dış dünyadan gelen hislerin, vesveselerin ve nefsânî arzuların temas ettiği sınırdır. Şeytan ancak sadra vesvese verebilir ('Yüvesvisü fî sudûri'n-nâs').
Sadrın nûru İslâm nûrudur; vazifesi şeriatın emir ve yasaklarını kabul edip korumaktır.
Fasıl III: Kalb: İmanın ve Huşûun Merkezi
Sadrın içindeki ikinci katman 'Kalb'dir. Hucurât Sûresi 7. âyetinde bildirildiği gibi: 'Allah size imanı sevdirdi ve onu kalplerinizde tezyîn etti.'
Kalb, imanın, takvânın, havf ve recânın, sükûnet ve huşûun mekânıdır. Buraya şeytan bizzat giremez; sadece sadrın kapısından taarruz edebilir.
Kalb dönekliğiyle (inkılâb) meşhurdur; nûr ile parlayabilir veya günahlarla paslanabilir.
Fasıl IV: Fuâd: Marifetin ve Müşâhedenin Gözü
Kalbin daha derindeki üçüncü katmanı 'Fuâd'dır (Gönül / Kalp Gözü). Necm Sûresi 11. âyetinde buyrulur: 'Gözün gördüğünü fuâd yalanlamadı.'
Fuâd, marifetullâhın, basiretin ve mânevî rü'yetin merkezidir. Salât ve mirâç tecellîleri fuâd ile idrak edilir.
Fuâdı uyanan kul, kâinattaki eşyaya baktığında artık eşyayı değil, eşyanın ardındaki ilâhî sanatkârı temaşa eder.
Fasıl V: Lübb: Tevhidin ve Mutlak Nûrun Özü
En içteki nihai merkez ve kudsî çekirdek 'Lübb'dür (Öz / Akıl / Sır). Kur'an'da 'Ülü'l-Elbâb' (Öz akıl sahipleri) olarak övülen zümre bu makamın ehlidir.
Lübb, doğrudan tevhid nûrunun, Zât tecellîsinin ve İsm-i A'zam şulelerinin parıldadığı mukaddes mihraptır.
Burada ikilik biter; nefsin ve mâsivânın zerresi barınamaz; sırf Vâhid ve Ehad olan Allah müşahede edilir.
Fasıl VI: Dört Dairenin Ameller ve İlimlerle Münasebeti
Tirmizî bu dört katmanı ilimler ve amellerle eşleştirir:
Sadr şeriat ilimlerinin (fıkıh ve zâhir) mahallidir; Kalb tarikat ilimlerinin (havf, recâ, zühd) mahallidir;
Fuâd marifet ilimlerinin (keşif ve basiret) mahallidir; Lübb ise hakikat ilminin (fena ve bekâ) mahallidir.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Nefis Tasfiyesinden Lübb Vuslatına
Tirmizî'nin *Beyânü'l-Fark* şaheseri; sâlike kalbini hangi seviyede koruması gerektiğini gösteren melekûtî bir yol haritasıdır.
Sadrdan başlayan arınma, kalbi nûrlandırır; fuâdı uyandırır ve nihayet lübbün kudsî visâline erdirir.
Sihravemen Kalp Anatomisi Külliyatı; ruhsal psikolojinin bu en köklü İslâmî kaynağını ilim taliplilerine sunar.