Ma'rifetü Ulûmi'l-Hadîs ve Hadis Usûlünün Kuruluşu: Metodolojinin İlk Âbidesi
Fasıl I: Ma'rifetü Ulûmi'l-Hadîs'in Telif Gayesi: Usûlü Sistemleştiren İlk Müstakil Eser
Hadis usûlü sahasında Râmhürmüzî'nin el-Muhaddisü'l-Fâsıl'ından sonra bu ilmi bütün şubeleriyle tanzim eden ilk kurucu şaheser, Hâkim en-Nîsâbûrî'nin Ma'rifetü Ulûmi'l-Hadîs adlı eseridir. Hâkim, dağınık halde bulunan hadis terimlerini, tenkit kaidelerini ve isnad inceliklerini elli iki müstakil türe (nev') ayırarak İslâm ilim dünyasına armağan etmiştir.
Fasıl II: Elli İki Hadis İlmi Nev'i: Sistematik Hadis Usûlünün Doğuşu
Eser; sahih hadis tarifinden başlayarak hasen, zayıf, mürsel, münkatı', mu'dal, müdelles, şâz, münker, ma'lûl ve metrûk gibi terimlerin sınırlarını bizzat misallerle çizer. İbnü's-Salâh'ın meşhur Mukaddime'si ve sonraki bütün hadis usûlü metinleri Hâkim'in bu elli iki nev'i üzerine inşa edilmiştir.
Fasıl III: Sahih Hadisin Şartları ve İsnad İttisâli
Hâkim, sahih hadisi: 'Hafızası ve adaleti sağlam râvilerin kesintisiz bir senedle (muttasıl) rivayet ettiği, şâz ve illetten uzak nakiller' olarak tarif etmiş ve bu şartların her birini cerh-ta'dîl kriterleriyle delillendirmiştir.
Fasıl IV: Tedlîs ve İlel İlminin İncelikleri
Râvinin işitmediği kimceden işitmiş gibi nakletmesi (tedlîs) ve hadisin zâhirinde görünmeyen gizli kusurların (ilel) tespiti Hâkim'in en parlak tahlillerindendir. Bir muhaddisin ancak derin bir sezgi ve hadis deryasına vukufiyetle ileli fark edebileceğini beyan etmiştir.
Fasıl V: Âlî ve Nâzil İsnadlar, Râvilerin Tabakâtı
Resûlullah'a (s.a.v.) en az aracı ile ulaşan âlî isnadların fazileti, râvilerin akran ve hoca münasebetleri, kardeş râviler (el-ihve ve'l-ehavât) ve vatanlarına göre muhaddislerin tasnifi eserde eşsiz bir vüs'atle incelenir.
Fasıl VI: Hatîb el-Bağdâdî ve İbnü's-Salâh'a Kaynaklık Etmesi
Hatîb el-Bağdâdî'nin el-Kifâye'si, İbnü's-Salâh'ın Ulûmü'l-Hadîs'i ve İbn Hacer'in Nuhbetü'l-Fiker'i doğrudan Hâkim'in bu kurucu eserinden beslenmiştir. Hâkim olmasaydı hadis usûlü ilmi bu derece muhkem bir disipline kavuşamazdı.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Nebevî Sözü Aklî ve İlmî Emniyet Zırhına Alan Dehâ
Ma'rifetü Ulûmi'l-Hadîs; İslâm düşünce tarihinin en parlak metodolojik zaferlerinden biridir. Hâkim en-Nîsâbûrî bu eseriyle; vahyin naklini tesadüflere ve keyfî yorumlara bırakmamış, kıyamete kadar sarsılmayacak bir Nebevî tenkit terazisi kurmuştur.
Sıkça Sorulan Sorular ve Mütalaalar
Bu risalede Hâkim en-Nîsâbûrî'nin hangi temel eserleri ve metodolojisi esas alınmıştır?
el-Müstedrek ale's-Sahîhayn, Ma'rifetü Ulûmi'l-Hadîs, Târîhu Nîsâbûr ve Kitâbü'l-Medhal şaheserleri esas alınmıştır.
Hâkim en-Nîsâbûrî'nin İslâm hadis tarihindeki kurucu vasfı ve unvanı nedir?
'el-Hâkim' ve 'İbnü'l-Beyyi'' unvanlarıyla anılan Nîsâbûrî, Sahîhayn'ın şartlarını istidrâk eden ve hadis usûlünü ilk sistemleştiren büyük hadis hâfızıdır.
el-Müstedrek ale's-Sahîhayn'ın temel telif gayesi nedir?
Buhârî ve Müslim'in sıhhat şartlarına uyduğu halde kendi kitaplarına almadıkları sahih hadisleri derleyerek sünnet kütüphanesini tamamlamaktır.