Kitâbü'l-Medhal ve Hadis Usûlüne Giriş: Tenkit Terminolojisinin İnşası
Fasıl I: Kitâbü'l-Medhal'in Telif Sebebi ve Pedagojik Gayesi
Hâkim en-Nîsâbûrî, talebelere hadis usûlünü ve Sahîh kitapların metodolojisini kolayca kavratmak maksadıyla Kitâbü'l-Medhal ilâ Ma'rifeti Kitâbi'l-İklîl (veya Kitâbü'l-Medhal ile's-Sahîh) adlı kılavuz eserini kaleme almıştır. Bu eser; hadis ilmine yeni başlayanlar için pusula, mütehassıslar içinse vazgeçilmez bir miyardır.
Fasıl II: Sahih Hadisin Beş Mertebesi ve Tabakaları
Hâkim bu eserde sahih hadisleri beş temel dereceye ayırır: 1. Buhârî ve Müslim'in ittifak ettiği hadisler (Müttefekun aleyh); 2. Yalnız Buhârî'nin rivayet ettiği hadisler; 3. Yalnız Müslim'in rivayet ettiği hadisler; 4. Bu iki imamın şartına uyduğu halde kitaplarına almadıkları sahih hadisler; 5. Diğer güvenilir hadis imamlarının sıhhatinde ittifak ettiği hadisler.
Fasıl III: Râvilerin Tabakâtı ve Cerh-Ta'dîl Kademeleri
Râvilerin hafıza kuvveti ve adalet dereceleri: Sika-i sebt (en üst güvenilirlik), sadûk (doğru sözlü), şeyh (rivayeti yazılır), zayıf ve metrûk kademeleri misallerle açıklanır. Hâkim, râvilerin hangi şartlarda rivayetinin kabul edileceğini tanzim eder.
Fasıl IV: Buhârî ve Müslim'in Râvi Seçimindeki İnce Farklar
İki Sahîh imamının râvileri kabul ederken takip ettikleri kriterler mukayese edilir: Buhârî'nin mülâzemet (uzun süre hocanın meclisinde kalma) ve likā (bizzat yüz yüze görüşme) şartındaki katılığına karşılık Müslim'in muâsarat (aynı çağda yaşama ve görüşmenin mümkün olması) şartıyla yetinmesi tahlil edilir.
Fasıl V: Uydurma ve Zayıf Rivayetlerin İpuçları
Hadis metnindeki lafız bozuklukları, Kur'an'ın muhkem âyetlerine ve akla aykırılıklar, râvinin yalancılıkla itham edilmiş olması gibi zayıflık ve vaz' alâmetleri eserde birer emniyet kuralı olarak sıralanır.
Fasıl VI: Hadis Edebiyatında İlk Pratik Metodoloji Kitabı
Kitâbü'l-Medhal; teorik tariflerin ötesinde bizzat tatbikatı ve hadis tahlilini öğreten ilk pratik usûl kitabıdır. İbnü's-Salâh, Nevevî ve İbn Hacer bu eserin sistematiğini takdirle şerhetmişlerdir.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Talebeye Nebevî İlim Kapısını Açan Anahtar
Kitâbü'l-Medhal; hadis sarayının kapısını aralayan altın bir anahtardır. Hâkim en-Nîsâbûrî bu eseriyle; ilim taliplerine yol göstermiş, sünnet bahçesinin meyvelerini devşirmenin Nebevî edebini talim etmiştir.
Sıkça Sorulan Sorular ve Mütalaalar
Bu risalede Hâkim en-Nîsâbûrî'nin hangi temel eserleri ve metodolojisi esas alınmıştır?
el-Müstedrek ale's-Sahîhayn, Ma'rifetü Ulûmi'l-Hadîs, Târîhu Nîsâbûr ve Kitâbü'l-Medhal şaheserleri esas alınmıştır.
Hâkim en-Nîsâbûrî'nin İslâm hadis tarihindeki kurucu vasfı ve unvanı nedir?
'el-Hâkim' ve 'İbnü'l-Beyyi'' unvanlarıyla anılan Nîsâbûrî, Sahîhayn'ın şartlarını istidrâk eden ve hadis usûlünü ilk sistemleştiren büyük hadis hâfızıdır.
el-Müstedrek ale's-Sahîhayn'ın temel telif gayesi nedir?
Buhârî ve Müslim'in sıhhat şartlarına uyduğu halde kendi kitaplarına almadıkları sahih hadisleri derleyerek sünnet kütüphanesini tamamlamaktır.