Hâkim en-Nîsâbûrî'nin Hayatı, Rıhleleri ve Hocalar Silsilesi: Nîşâbur'un Kutbu
Fasıl I: Nîşâbur'da Doğumu, İlimle Kuşatılmış Çocukluğu ve İlk Eğitimi
Ebû Abdillâh Muhammed b. Abdillâh b. Muhammed b. Hamdeveyh ed-Dabbî et-Tahmânî en-Nîsâbûrî (Hâkim / İbnü'l-Beyyi'), hicrî 321 (m. 933) senesinde Nîşâbur'da dünyaya geldi. Babası ve dayısı devrin seçkin hadis âlimlerindendir. Henüz dokuz yaşında iken hadis meclislerine katıldı ve Kur'an'ı hıfzederek asrın ulemâsından icazet aldı.
Fasıl II: İki Bini Aşkın Hoca: İslâm Tarihinin En Geniş İlim Halkası
Hâkim, bizzat semâ' ettiği hocalarının sayısı iki bini aşan muazzam bir hadis deryasıdır. Sadece memleketi Nîşâbur'da binden fazla şeyhten hadis dinlemiş; Irak, Hicaz ve Horasan beldelerinde karşılaştığı her muhaddisin ilminden kana kana içmiştir.
Fasıl III: Irak ve Hicaz Rıhleleri: Dârekutnî ile Tarihî Buluşma
Yirmili yaşlarında Irak'a giden Hâkim, Bağdat ve Kûfe meclislerinde asrın kutbu İmam Ebü'l-Hasan ed-Dârekutnî ile buluştu. Dârekutnî onun hadis dehâsını ve ilel vukufiyetini takdir etti. Haremeyn'e geçerek Mekke ve Medine ulemâsından âlî isnadlar topladı.
Fasıl IV: Nîşâbur Kadılığı ve 'el-Hâkim' Unvanının Doğuşu
Sâmânîler devrinde Nîşâbur kadılığı (ve Cürcân kadılığı) makamına tayin edildi. Adaletle hükmettiği ve fıkhî davalarda tarafsızlığıyla temayüz ettiği için kendisine 'el-Hâkim' (Hâkim / Hüküm Veren) unvanı verildi. Bir müddet sonra siyasetten çekilerek bütünüyle hadis telifine ve tedrisine yöneldi.
Fasıl V: Eserleri: el-Ekîl, Tertîbü'l-Emâlî ve Kitâbü'l-Medhal
Hâkim sadece Müstedrek ve Ma'rifet'i değil; hadis usûlüne giriş mahiyetindeki Kitâbü'l-Medhal ilâ Ma'rifeti Kitâbi'l-İklîl'i, Kitâbü'l-Emâlî'yi ve Fadâilü'ş-Şâfiî gibi onlarca kıymetli eseri telif etti. Her eseri birer ilim abidesi oldu.
Fasıl VI: Hicrî 405 Senesinde Hamamda Vefatı ve Nîşâbur'daki Kabri
Seksen dört yıllık bereketli ve feyizli bir ilim ömrünün ardından Hâkim en-Nîsâbûrî, hicrî 405 senesi Safer ayında (m. 1014) Nîşâbur'da hamamdan çıktıktan hemen sonra ruhunu Rahman'a teslim etti. Cenaze namazını büyük sûfî ve fakih Ebû Saîd el-Haragūşî kıldırdı ve Nîşâbur kabristanına defnedildi.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Horasan Semalarında Ebediyen Parlayan Hadis Yıldızı
Hâkim en-Nîsâbûrî; ilmi takvâ ile, kalemi adalet ile yoğuran büyük bir İslâm muhafızıdır. O'nun Nîşâbur'dan yükselen Nebevî sadâsı; kıyamete kadar ilim taliplerinin yolunu aydınlatacak bir kutup yıldızıdır.
Sıkça Sorulan Sorular ve Mütalaalar
Bu risalede Hâkim en-Nîsâbûrî'nin hangi temel eserleri ve metodolojisi esas alınmıştır?
el-Müstedrek ale's-Sahîhayn, Ma'rifetü Ulûmi'l-Hadîs, Târîhu Nîsâbûr ve Kitâbü'l-Medhal şaheserleri esas alınmıştır.
Hâkim en-Nîsâbûrî'nin İslâm hadis tarihindeki kurucu vasfı ve unvanı nedir?
'el-Hâkim' ve 'İbnü'l-Beyyi'' unvanlarıyla anılan Nîsâbûrî, Sahîhayn'ın şartlarını istidrâk eden ve hadis usûlünü ilk sistemleştiren büyük hadis hâfızıdır.
el-Müstedrek ale's-Sahîhayn'ın temel telif gayesi nedir?
Buhârî ve Müslim'in sıhhat şartlarına uyduğu halde kendi kitaplarına almadıkları sahih hadisleri derleyerek sünnet kütüphanesini tamamlamaktır.