Hâkim'in Fıkhî İctihadları ve Şâfiî Mezhebi: Nass Eksenli Fıkıh Ufku
Fasıl I: Fukahâ-i Muhaddisîn Arasında Hâkim'in Mevkii
Hâkim en-Nîsâbûrî, hadis rivayet etmekle yetinmeyip o rivayetlerden doğrudan amelî hüküm ve fetva çıkaran müctehid muhaddislerdendir. Bizzat kadılık vazifesinde bulunmuş olması, onun fıkhî basiretini ve tatbikat tecrübesini zirveye taşımıştır.
Fasıl II: Şâfiî Mezhebi İçindeki Yeri ve Müstakil İctihad Kudreti
Tâceddîn es-Sübkî'nin Tabakātü'ş-Şâfiiyyeti'l-Kübrâ'sında zikrettiği üzere Hâkim, fıkıhta İmam Şâfiî'nin usûlünü benimsemiş büyük bir Şâfiî fukahâsıdır. Ancak mezhep taassubuna saplanmamış; sahih hadis bulduğunda mezhep imamının kavline bakmaksızın hadisle amel etmiştir.
Fasıl III: İbadet Fıkhındaki Tercihleri: Huşû ve Sünnete İttibâ
Namazda ellerin kaldırılması (ref'-i yedeyn), Fâtiha kıraati, sehiv secdesi hükümleri ve cemaatle namazın erkânında Sahîhayn şartlarına uygun rivayetleri esas almıştır. İbadetlerde bid'atleşmiş her türlü fazlalığı şiddetle reddetmiştir.
Fasıl IV: Yargı ve Muhakeme Usûlü: Adalet ve Şahitlik İlkeleri
Kadılık yaptığı yıllardan süzülen tecrübeyle; mahkemede taraflara eşit muamele, şahitlerin tezliyesi, rüşvetin kesin yasağı ve delil değerlendirme kurallarını Nebevî nasslarla tahkim etmiştir.
Fasıl V: Ticaret ve İktisat Fıkhı: Helâl Kazanç ve Garar Yasağı
Alışverişte belirsizliğin (garar), aldatmanın ve faiz şüphesi taşıyan işlemlerin kesin olarak menedilmesi hususundaki hadisleri el-Müstedrek'te genişçe ele almıştır.
Fasıl VI: Aile Hukuku ve Sosyal Adalet
Nikâh akdinde veli ve şahitlerin lüzumu, mehrin teshîli, aile içi geçimsizliklerde sulh yolları ve yetimlerin mallarının korunması Hâkim'in fıkhî nasslarında merkezî yer tutar.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Hukuku Vahyin Nûruyla Adalete Kavuşturan Müctehid
Hâkim en-Nîsâbûrî; fıkhı donuk bir kurallar bütünü değil, insan hayatını Nebevî adalet ve merhametle tanzim eden canlı bir şeriat nizamı olarak görmüştür. O'nun ictihadları; sünnetin fıkıhla kucaklaştığı ebedî bir ufuktur.
Sıkça Sorulan Sorular ve Mütalaalar
Bu risalede Hâkim en-Nîsâbûrî'nin hangi temel eserleri ve metodolojisi esas alınmıştır?
el-Müstedrek ale's-Sahîhayn, Ma'rifetü Ulûmi'l-Hadîs, Târîhu Nîsâbûr ve Kitâbü'l-Medhal şaheserleri esas alınmıştır.
Hâkim en-Nîsâbûrî'nin İslâm hadis tarihindeki kurucu vasfı ve unvanı nedir?
'el-Hâkim' ve 'İbnü'l-Beyyi'' unvanlarıyla anılan Nîsâbûrî, Sahîhayn'ın şartlarını istidrâk eden ve hadis usûlünü ilk sistemleştiren büyük hadis hâfızıdır.
el-Müstedrek ale's-Sahîhayn'ın temel telif gayesi nedir?
Buhârî ve Müslim'in sıhhat şartlarına uyduğu halde kendi kitaplarına almadıkları sahih hadisleri derleyerek sünnet kütüphanesini tamamlamaktır.