Konevî Mirası ve Ekberî Çizgi: Miftâhu Gaybi'l-Cem'den Bursa'ya
Fasıl I: Ekberî İrfan Silsilesinin Anadolu'ya İntikali
Şeyh-i Ekber Muhyiddin İbnü'l-Arabî'nin (1165-1240) Şam'da kurduğu irfan ummanı; üvey oğlu ve baş halifesi Sadreddin Konevî (1205-1274) vasıtasıyla Konya'ya taşınmıştır. Konevî bu mirası felsefî bir dille sistemleştirmiştir.
Konevî'nin talebeleri olan Müeyyedüddin Cendî ve Sa'deddin Fergānî bu çizgiyi devam ettirmiş; nihayet Molla Fenârî, babası Hamza el-Fenârî ve hocaları vasıtasıyla bu kudsî emaneti devralarak yeni kurulan Osmanlı Devleti'nin başkenti Bursa'ya taşımıştır.
Fasıl II: Sadreddin Konevî'nin Felsefî-Tasavvufî Dili
İbnü'l-Arabî'nin dili coşkun, şiirsel, sembolik ve keşfî iken; Konevî'nin dili son derece teknik, mantıkî ve felsefîdir. Konevî, tasavvufu İbn Sînâcı felsefenin karşısına denk ve ondan üstün bir 'İlm-i A'lâ' (Yüce İlim) olarak konumlandırmıştır.
Fenârî bu Konevî dilini en iyi anlayan ve Osmanlı medresesinin resmi irfan omurgası kılan dâhidir.
Fasıl III: Miftâhu Gaybi'l-Cem' Eserinin Şifreleri
Konevî'nin başyapıtı *Miftâhu Gaybi'l-Cem'*; varlığın gaybî birliğini ve tecellî kanunlarını formüle eden bir anahtardır. Eserin metni son derece yoğun ve vecizdir.
Molla Fenârî bu şifreleri çözerek eseri *Misbâhu'l-Üns* ile şerh etmiş ve her bir cümleyi ilâhî isimler ve varlık mertebeleri ışığında aydınlatmıştır.
Fasıl IV: Cendî ve Fergānî Şerhlerinin Fenârî'ye Katkısı
Fenârî şerhinde Cendî'nin Fusûs şerhinden ve Fergānî'nin Tâiyye şerhi olan *Meşâriku'd-Derârî* eserinden geniş ölçüde istifade etmiştir. Bu sayede Ekberî geleneğin bütün birikimi Fenârî'nin potasında eriyerek tek bir vücut haline gelmiştir.
Fasıl V: Vahdet-i Vücûd Doktrininin Ehl-i Sünnet Kelâmıyla İmtizacı
Fenârî'nin en büyük tarihî başarısı; Vahdet-i Vücûd mektebini Ehl-i Sünnet akāidi ve Mâtürîdî/Eş'arî kelâmı ile mükemmelen uzlaştırmasıdır.
O, bu doktrinin hulûl veya ittihâd (Allah'ın yaratılmışlara girmesi veya onlarla birleşmesi) olmadığını; bilakis mutlak tevhidin ve tikel varlıkların Allah'ın nûruyla kāim oluşunun ilânı olduğunu ispat etmiştir.
Fasıl VI: Osmanlı İlim Havzasında Ekberî Düşüncenin Meşrulaşması
Dâvûd-ı Kayserî ve Molla Fenârî sayesinde Osmanlı Devleti, kuruluşunun ilk asrından itibaren Ekberî irfanı resmen benimsemiş; tekkeler ile medreseler arasındaki çatışmayı daha başında önlemiştir.
Bu uzlaşma, Osmanlı'ya altı asır boyunca hükmedecek muazzam bir iç barış ve manevî derinlik kazandırmıştır.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Konevî'den Fenârî'ye Akan İrfan Nehri
Şam'dan Konya'ya, Konya'dan Bursa'ya, Bursa'dan İstanbul'a uzanan bu altın nehir; Anadolu mayasının ve İslâm medeniyetinin ruhudur.
Sihravemen Ekberî İrfan Külliyatı; bu silsilenin nûrânî hakikatlerini günümüz nesillerine aktarır.