Osmanlı Devleti'nde fetvâ makamının en üst mertebesi olan Şeyhülislâmlık (Reîsü'l-Ulemâ) müessesesi, 1424 yılında Sultan II. Murad Han tarafından ihdas edilmiş ve bu kudsî makama ilk olarak Allâme Molla Fenârî hazretleri tayin edilmiştir.
Fenârî, hem devletin dinî ve hukukî meselelerinde nihai söz sahibi olmuş hem de ordu ve saray üzerinde yüksek bir ahlâkî otorite tesis etmiştir.
Şeyhülislâmlığından önce uzun yıllar Bursa Kadılığı yapan Molla Fenârî'nin adalet terazisi dillere destandır. Bir davada Sultan Yıldırım Bâyezid Han'ın şahitliğini; 'Cemaatle namaz kılmayı terk ettiği' gerekçesiyle reddetmiştir!
Padişah bu ikaz üzerine derhal sarayının önüne cami yaptırmış ve cemaate devam etmiştir. Fenârî, hukukun üstünlüğünü padişahın iradesinin üstüne koyan ebedî bir adalet âbidesidir.
1399 yılında Bursa Ulu Cami'nin açılış merasiminde Yıldırım Bâyezid, ilk Cuma hutbesini irad etmesi için devrin en büyük âlimi Molla Fenârî'ye teklifte bulunmuştur. Fenârî ise edeple: 'Hünkarım! Meclisimizde zamanın kutbu varken kürsüye çıkmak bize düşmez' diyerek halkın ekmekçi zannettiği Somuncu Baba'yı (Şeyh Hâmid-i Velî) işaret etmiştir.
Somuncu Baba'nın Fâtiha sûresini yedi ayrı bâtınî vechiyle tefsir etmesini huşû ile dinleyen Fenârî; 'Somuncu Baba ilk vechiyle zâhir ulemâsını, son vechiyle ise melekleri bile hayrette bıraktı' demiştir.
Ankara Savaşı (1402) hezimeti ve Fetret Devri buhranında Molla Fenârî, Timur tarafından Semerkant'a davet edilmiş; İslâm dünyasının en büyük ulemâsıyla münazaralarda bulunmuştur.
Daha sonra Çelebi Mehmed'in devleti yeniden toparlama sürecinde baş danışmanlık yapmış ve fetretin yaralarını irfan ve hikmetle sarmıştır.
Molla Fenârî aynı zamanda büyük bir servet sahibiydi; ancak bu serveti ipek ticareti ve helâl kazançla elde etmiş, kurduğu muazzam medrese, cami ve vakıflara harcamıştır.
On bin cildi aşkın nâdide yazma eserden oluşan Bursa Fenârî Kütüphanesi; devrin İslâm dünyasındaki en zengin araştırma merkezlerinden biri olmuştur.
Osmanlı'nın bir beylikten cihan imparatorluğuna dönüşmesinin sırrı; Şeyh Edebâli, Dâvûd-ı Kayserî, Somuncu Baba ve Molla Fenârî gibi ariflerin devlete üflediği kudsî ruhtur.
Kılıç ile kalem, medrese ile tekke, adalet ile şefkat bu ittifakla birbirine kenetlenmiştir.
Molla Fenârî 1431 yılında Bursa'da dâr-ı bekāya irtihal ettiğinde arkasında adaletle yoğrulmuş bir devlet nizamı ve asırlarca sönmeyecek bir ilim meşalesi bırakmıştır.
Sihravemen Molla Fenârî Külliyatı; Osmanlı irfanının bu kurucu ufkunu hürmet ve minnetle yâd eder.