Fusûlü'l-Bedâyi': Fıkıh Usûlü, Şeriat ve Bâtınî Hikmet Dengesi
Fasıl I: Fusûlü'l-Bedâyi'in İlmî Mertebesi ve Metodolojisi
Molla Fenârî'nin fıkıh sahasındaki en abidevî eseri *Fusûlü'l-Bedâyi' fî Usûli'ş-Şerâyi'* (Şeriat Esaslarında Eşsiz Fasıl ve Kaideler) adını taşır. Otuz yılı aşkın bir ilmî mesainin ürünü olan bu iki ciltlik dev eser, İslâm fıkıh usûlü literatürünün zirve metinlerindendir.
Fenârî bu eserinde iki büyük fıkıh usûlü mektebini; Fukahâ (Hanefî) metodu ile Mütekellimîn (Şâfiî) metodunu mükemmel bir sentezle bir araya getirmiştir (Cem' Metodu).
Fasıl II: Usûl-i Fıkıh ile Usûl-i Din İttisâli
Fenârî'ye göre fıkıh usûlü, kelâm ve akāid ilminden kopuk değildir. Şer'î hükümlerin kaynağı olan emir ve nehiyler, Allah'ın 'Kelâm' ve 'İrade' sıfatlarının tecellîsidir.
Dolayısıyla bir fıkıh usûlcüsü, varlığın ve vahyin hakikatini kavramadan sadece lafız oyunlarıyla hüküm istinbât edemez.
Fasıl III: Hükümlerin İlletleri ve Makāsıdü'ş-Şerî'a
Fusûlü'l-Bedâyi'de şeriatın maksatları (Makāsıdü'ş-Şerî'a) çok derin tahlil edilir: Dinin, canın, aklın, neslin ve malın muhafazası (Zarûrât-ı Hamse).
Fenârî, şeklî kuralların arkasındaki bu hikmetleri göremeyen zâhir ulemâsının adaletten sapacağını ve fıkhı donuklaştıracağını vurgulamıştır.
Fasıl IV: Zâhirî Hükmün Bâtınî Ruhu ve Huşû Şartı
Fenârî'nin fıkıh anlayışında abdest sadece suyla azaları yıkamak değil, kalbi mâsivâ kirlerinden arındırmaktır. Namaz sadece rükû ve secde hareketleri değil, Arş'ın Rabbine vuslattır.
Zâhirî şartlar tamam olsa bile kalpte ihlas ve huşû yoksa, o ibadetin fıkhî cesedi var fakat rûhu ölüdür.
Fasıl V: İçtihat Kapısı ve Asrın Meselelerine Hikmetle Bakış
Molla Fenârî taklit bataklığına saplanmayı reddetmiş; ehil olan ulemâ için içtihat kapısının daima açık olduğunu savunmuştur. Zamanın ve mekânın değişmesiyle örfe dayalı hükümlerin teceddüd edebileceğini belirtmiştir.
Bu dinamik fıkıh anlayışı, Osmanlı Devleti'nin üç kıtaya yayılan adalet sisteminin temel taşı olmuştur.
Fasıl VI: Hanefî Usûlünün İnkişafında Fenârî İmzası
Pezdevî ve Serahsî çizgisindeki Hanefî usûlü, Fenârî'nin Fusûlü'l-Bedâyi'i ile felsefî ve mantıkî bir derinlik kazanmıştır. Eser, Mısır'da ve İstanbul'da ulemânın en güvendiği müracaat kaynağı haline gelmiştir.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Şeriatsız Tarikat Olmaz Kanunu
Molla Fenârî hayatı boyunca hem en büyük fakih hem de en büyük arif olarak kalmıştır. Onun şu kaidesi altın harflerle tarihe kazınmıştır: 'Şeriat kök, tarikat gövde, marifet dal, hakikat ise meyvedir. Kökü olmayan ağaç kurur ve devrilir!'
Sihravemen Fusûl Külliyatı; şeriat ile hakikatin bu ebedî dengesini günümüz mü'minlerine hatırlatır.