Aynü'l-A'yân: Fâtiha-i Şerîfe'nin Ledünnî ve Bâtınî Tefsiri
Fasıl I: Aynü'l-A'yân'ın Âbidevî Önemi ve Ulemânın Takdiri
Molla Fenârî'nin Kur'ân ilimleri sahasındaki en muhteşem şaheseri *Aynü'l-A'yân fî Tefsîri'l-Kur'ân* (Varlıkların Kaynağı ve Gözü: Fâtiha Tefsiri) adlı eseridir. Fenârî bu hacimli tefsirinde sadece Fâtiha Sûresi'ni yüzü aşkın ilim dalının kaideleriyle tahlil etmiştir.
Dönemin Mısır ve Şam ulemâsı, özellikle İbn Hacer el-Askalânî gibi hadis devleri, Fenârî'nin bu tefsirini görünce dehşete kapılmış ve onun ilminin derinliği karşısında saygıyla eğilmişlerdir.
Tefsir; lügat, nahiv, belâgat, fıkıh, kelâm, mantık, riyâziye, ebced, ilm-i nücûm ve nihayet tasavvufun en derin hakikatlerini tek bir sûrede cem etmiştir.
Fasıl II: Besmele-i Şerîfe'nin Bâtınî ve Vücûdî Katmanları
Fenârî tefsirine Besmele'nin ontolojik tahliliyle başlar. Besmele'deki 19 harfin feleklerle, burçlarla ve insanın letâifiyle olan rezonansını sergiler.
'Bismillâh' lafzındaki 'İsim' ile 'Müsemmâ' ilişkisini inceler; Rahman ve Rahîm esmâlarının âlemlere yayılışındaki cemâl ve celâl mîzânını ortaya koyar.
Fasıl III: Seb'u'l-Mesânî: İki Kere İnen Yedi Âyetin Kozmik Karşılığı
Fâtiha'nın 'Seb'u'l-Mesânî' (Tekrarlanan Yedi Âyet) olarak anılmasının hikmeti:
Fenârî'ye göre bu yedi âyet; kâinattaki yedi feleğe, yedi iklime, haftanın yedi gününe, insanın yedi nefs mertebesine ve Cenâb-ı Hakk'ın yedi zâtî sıfatına (Hayat, İlim, Sem', Basar, İrade, Kudret, Kelâm) birebir tevafuk eder.
Fasıl IV: Hamd ve Şükür Arasındaki Melekûtî Mîzân
'Elhamdü lillâhi Rabbi'l-âlemîn' âyetinin tefsirinde Fenârî; Hamd'in kâinattaki bütün övgüleri Zât-ı İlâhiyye'ye hasretmesini şerh eder.
Mahlûkattan sâdır olan her türlü kemâlât ve güzellik aslında Hak Teâlâ'ya aittir; zira aynadaki güzellik aynanın değil, ona akseden güneşindir.
Fasıl V: Mâlik-i Yevmi'd-Dîn ve Ebedî Adalet Metafiziği
Din Gününün Mâliki ve Hükümranı olan Allah; mülkün tek ve mutlak sahibidir. Fenârî, zamanın ve kıyametin hakikatini varlığın aslına dönüşü olarak nitelendirir.
Bütün nisbî mülkiyetler fâni olup silindiğinde geriye sadece 'Li-meni'l-mülkü'l-yevm? Lillâhi'l-Vâhidi'l-Kahhâr' (Bugün mülk kimindir? Tek ve Kahhâr olan Allah'ındır) nidâsı kalacaktır.
Fasıl VI: İyyâke Na'büdü ve İyyâke Nestaîn: Tevhidin İki Kanadı
Fâtiha sûresinin tam kalbinde yer alan bu âyet, kul ile Rab arasındaki kudsî ahitnamedir. 'İyyâke na'büdü' şirkten ve riyâdan arınmayı; 'İyyâke nestaîn' ise cebr ve kader sapmalarından kurtulup sırf tevekküle ermeyi remzeder.
Fenârî bu âyette kulun kendi fiillerini yaratmadığını, ancak kesb ederek ilâhî tecellîye ayna olduğunu ehl-i sünnet dairesinde mükemmelen ispatlar.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Fâtiha'da Cem Olan Kur'ân Hakikati
Bütün semavî kitaplar Kur'ân'da, Kur'ân Fâtiha'da, Fâtiha Besmele'de, Besmele ise Bâ'nın altındaki noktada toplanmıştır. Fenârî tefsiri, işte bu noktadan fışkıran sonsuz bir irfan okyanusudur.
Sihravemen Aynü'l-A'yân Külliyatı; bu feyizli tefsiri günümüz araştırmacılarına bir kılavuz olarak sunar.