Kelâmullâh ve Halku'l-Kur'ân Münâzarası: Ezelî Kelâm Savunması

Abbâsî halifeleri Me'mûn, Mu'tasım ve Vâsık devrinde Mu'tezile'nin devlet gücünü arkasına alarak ulemâya Kur'an'ın mahluk olduğunu zorla kabul ettirmeye çalışması ve doğurduğu kanlı fitne.

Mu'tezile harf ve seslerin sonradan yaratıldığını öne sürerek Kur'an'ın mahluk olduğunu iddia etmiştir. Bu iddia vahyin ezelî otoritesini sarsmayı hedeflemekteydi.

Eş'arî insan üzerinden misal verir: İnsanın içinde harf ve ses olmadan kaim bir konuşma (kelâm-ı nefsî) vardır; dudaklardan dökülen sesler ise bu mananın tercümanıdır. Allah Teâlâ'nın kelâmı da zâtında ezelî bir sıfattır.

Kâğıtlara yazılan mürekkep, telaffuz edilen sesler hâdis ve mahluktur; lâkin o harflerin delalet ettiği ilahî mana ve kelâm sıfatı ezelî ve gayr-i mahluktur.

Ezelî kelâmın dünyadaki tezahürü olan Kur'an, fesahat ve belâgatıyla bütün insanlığı ve cinleri benzerini getirmekten aciz bırakmıştır.

Mütevekkil Alellâh devrinde Mihne'nin sona ermesi ve Eş'arî'nin delilleriyle Ehl-i Sünnet akidesinin bütün İslam coğrafyasında mutlak hüsn-i kabul görmesi.

Kur'an okuyan mümin, ezelî kelâmın tecellîsine mazhar olur. Kalbini pâk eyleyen kimse, tilâvet esnasında bizzat Mütekellim olan Mevlâ'nın huzurunda durduğunu idrak eder.