Fasıl I: İlm-i Kıyâfet ve Firâsetin Meşruiyeti: 'Mü'minin Firâsetinden Sakınınız'

Mârifetnâme'nin halk arasında en çok bilinen ve asırlardır ezberlenen en meşhur bölümü manzum *Kıyâfetnâme* risâlesidir. İlm-i Kıyâfet (veya İlm-i Firâset/Sîmâ İlmi); insanın zâhirî beden uzuvlarından, yüz hatlarından ve tavırlarından onun bâtınî ahlâkını, kabiliyetlerini ve seciyesini anlama ilmidir.

Peygamber Efendimiz (s.a.v.) buyurmuştur: 'Mü'minin firâsetinden sakınınız; zira o Allah'ın nûruyla bakar.' Hicr Sûresi 75. âyetindeki 'Şüphesiz bunda firâset sahipleri (mütevessimîn) için ibretler vardır' fermanı bu ilmin Kur'ânî dayanağıdır.

İbrâhim Hakkı bu ilmi insanları yargılamak için değil; insana muamelesinde hikmet ve rikkat kazanmak ve kendi kusurlarını düzeltmek için tanzim etmiştir.

Fasıl II: Baş, Saç, Alın ve Yüz Hatlarının Şifreleri

Kıyâfetnâme'ye göre başın ve yüzün morfolojik yapısı zihnî kabiliyetleri ele verir:

  • Baş Yapısı: Mutedil büyüklükte ve yuvarlak baş aklın ve anlayışın kemâline; aşırı büyük baş ağırlığa, aşırı küçük baş ise zekâ noksanlığına delalet eder.
  • Saçlar: Sert ve dik saç cesaret ve celâdete; yumuşak ve ince saç letâfet, rikkat ve bazen korkaklığa; kızıl saç hiddete delildir.
  • Alın: Geniş ve pürüzsüz alın açık zekâya ve cömertliğe; dar ve basık alın dar görüşlülüğe; enine çizgili alın derin tefekküre işaret eder.

Fasıl III: Gözler, Bakışlar ve Kaşların Karakter Analizi

Gözler ruhun penceresidir. İbrâhim Hakkı gözleri büyük bir titizlikle tahlil eder:

Siyah ve mutedil göz edep ve vefâya; ela göz zekâ ve kıvraklığa; gök (mavi/çakır) göz bazen huşunete; gözünü dikip kırpmadan bakan kimse küstahlığa; gözlerini sakınarak yere bakan kimse hayâ ve takvâya işarettir.

İki kaşın arası açık olan kimse güler yüzlü ve cömerttir; çatık kaşlı olanlar ise içe kapanık ve sert mizaçlıdır.

Fasıl IV: Burun, Ağız, Dişler, Çene ve Ses Tonunun İşaretleri

Düzgün, mutedil burun asalet ve nezâkete; kemerli ve kartal burun liderlik ve hükmetme hırsına; basık burun itaate meyilliliğe delalet eder.

Geniş ağız şecaat ve cömertliğe; çok küçük ağız ketumluğa; inci gibi muntazam dişler sadakat ve temiz fıtrata işarettir. Davudi ve gür ses heybete; ince ve tiz ses zayıflığa delildir.

Fasıl V: Boy, Beden Yapısı, Yürüyüş ve El-Ayak Morfolojisi

İbrâhim Hakkı orta boylu olmayı her hususta olduğu gibi fizikte de en hayırlı kılınmış 'Vasat' (dengeli) mertebe olarak görür.

Geniş omuz ve dik duruş metanet ve güvene; kambur ve eğik duruş zayıf iradeye işarettir. Parmakları uzun olan kimseler sanata ve hikmete istidatlıdır. Hızlı fakat vakur yürüyenler azimli, tembel yürüyenler gamsızdır.

Fasıl VI: Kıyâfet İlminin Sınırları ve Suizandan Kaçınma Edebi

Kıyâfetnâme'nin en hayatî ihtarı şudur: Bu işaretler mutlak kader veya değiştirilemez hüküm değildir! İnsan nefsini terbiye ederek, ilim ve takvâ tahsil ederek en olumsuz bedenî mizaç alametlerini dahi melekî ahlâka dönüştürebilir.

Bir kimseyi sadece yüz hatlarına bakarak peşinen suçlamak veya ayıplamak büyük bir vebal ve suizandır.

Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Zâhirin Bâtına Aynalığı ve Kalp Aynası

İbrâhim Hakkı Kıyâfetnâme'yi şu meşhur beyitle özetler: 'Surete baksan nola / Sireti eyler cilâ / Hak sana kılsın atâ / Cümle hayırla recâ.' Suret sîretin aynasıdır; asıl hüner ise kalbi cilalayıp Cemâlullâh'a ayna kılabilmektir.

Sihravemen Kıyâfetnâme Külliyatı; bu kadîm karakter ve sima ilmini zarafet ve edep ölçüleriyle aktarır.