Risâletü'l-Cuyûb ve Rub'u Tahtası: Felekî Hendese ve Zaman Hesabı

Ebussuûd sadece bir fakih ve müfessir değil, aynı zamanda Ali Kuşçu mektebinden beslenen usta bir matematikçi ve astronomdur.

Kâinatın matematiksel nizamını tefekkür etmeyi ibadetin bir cüzü saymış, göklerin hareketlerini incelemiştir.

Arapça kaleme aldığı bu risâlede, sinüs (ceyb) ve kosinüs hesaplamalarını, küresel trigonometri kaidelerini ve geometrik ispatları serdetmiştir.

Güneşin yüksekliğini ölçerek günün saatlerini, seher, fecir, zeval ve ikindi vakitlerini tayin etmede kullanılan rubu tahtasının hendesî yapısını izah etmiştir.

Dünyanın küreselliğinden hareketle farklı enlem ve boylamlardaki şehirlerin Kâbe-i Muazzama'ya olan kıble yönünü matematiksel formüllerle belirleme usullerini göstermiştir.

Ebussuûd'un astronomi risâleleri, Osmanlı muvakkithânelerinde muvakkitlerin yetiştirilmesinde ve mekanik saatlerin öncesinde dakik zaman ölçümünde temel kılavuz olmuştur.

Tefsirinde Güneş, Ay, burçlar ve yıldızlarla ilgili âyetleri açıklarken astronomi ilminin kesin verilerinden istifade etmiş; feleklerin intizamını tevhidin burhanı kılmıştır.

Rahmân Sûresi'ndeki 'Göğü yükseltti ve mîzânı koydu' âyetini tefsir ederken, semâvâtın ilâhî bir hendese üzere döndüğünü, zamanın her saniyesinin Allah'ı tesbih ettiğini müşâhede eder.