Kitâbü'l-Âsâr ve Kûfe Hadis Rivayetleri: İmam-ı Âzam'ın Hadis Müsnedi
Fasıl I: Kitâbü'l-Âsâr'ın Mahiyeti ve İslâm Hadis Tedvinindeki Yeri
İmam-ı Âzam Ebû Hanîfe'nin bizzat hocalarından dinleyip ders halkasında rivayet ettiği hadis-i şerifleri ve ashâb fetvalarını ihtiva eden Kitâbü'l-Âsâr, hicrî ikinci asrın ilk yarısında kaleme alınmış en eski hadis külliyatlarındandır. Eser, İmam Muhammed b. Hasan eş-Şeybânî ve Ebû Yûsuf kanalıyla iki müstakil rivayet olarak günümüze ulaşmış ve Hanefî fıkhının hadis temellerini ortaya koymuştur.
Fasıl II: Kûfe İlim Mektebi: Hz. Ali ve Abdullah b. Mes'ûd'un Nebevî Mirası
Ebû Hanîfe'nin hadis isnadı doğrudan Kûfe'ye yerleşen ashâb-ı kirâmın iki büyük kutbuna dayanır: Hz. Ali b. Ebî Tâlib ve Abdullah b. Mes'ûd (r.a.). Bu iki dev sahâbînin ilmi, Alkame, Esved, Kādî Şüreyh, Mesrûk ve İbrâhim en-Nehaî gibi Tâbiîn imamları üzerinden Ebû Hanîfe'nin üstadı Hammâd b. Ebî Süleymân'a intikal etmiştir.
Fasıl III: İmam-ı Âzam'ın Hadis Tenkit Ölçüleri ve Rivayetteki Titizliği
Ebû Hanîfe hadis rivayetinde o derece kat'î ve tavizsiz şartlar koşmuştur ki, râvinin hadisi işittiği andan rivayet ettiği âna kadar lafzını ve mânâsını eksiksiz hıfzetmesini (hıfz-ı dâim) şart koşmuştur. Ayrıca bir hadisin Kur'an'ın muhkem nasslarına, meşhur sünnete ve İslâm'ın genel kaidelerine arz edilmesini (arz metodu) ilke edinmiştir. Bu titizlik, zayıf ve mevzu rivayetlerin fıkha sızmasını engellemiştir.
Fasıl IV: İmam Muhammed'in Kitâbü'l-Âsâr Rivayeti: Bablar, Fıkıh ve Hadis Telifi
İmam Muhammed rivayeti olan Kitâbü'l-Âsâr; taharet, namaz, cenaze, zekât, oruç, hac, nikâh, talâk, büyû' ve cihat babları altında binden fazla merfû ve mevkūf hadisi sıralar. Her rivayetin ardından İmam Muhammed: 'Ebû Hanîfe böyle demiştir; biz de bunu benimsiyoruz' diyerek hadis ile fıkhî ictihadın tam uyumunu gösterir.
Fasıl V: Müsnedü Ebî Hanîfe Koleksiyonları: Hârizmî'nin Câmi'u'l-Mesânîd'i
Ebû Hanîfe'nin hadis bilmediği veya az rivayet ettiği yolundaki mesnetsiz iddialara karşı sonraki asırlarda İbn Ukde, Ebû Nuaym el-İsfahânî ve Ebü'l-Müeyyed el-Hârizmî gibi büyük muhaddisler, onun rivayet ettiği hadisleri toplayarak on yedi ayrı 'Müsnedü Ebî Hanîfe' tertip etmişlerdir. Hârizmî'nin iki büyük ciltlik Câmi'u'l-Mesânîd'i, İmam-ı Âzam'ın hadis deryasını bütün vüs'atiyle ispat etmiştir.
Fasıl VI: Sahâbe Âsârının Hukukî İstinbâttaki Merkezi Rolü
Kitâbü'l-Âsâr'da ashâb-ı kirâmın fetvaları ve tatbikatları sadece tarihî bilgi değil, sünnetin yaşayan tefsiri olarak amelî birer delildir. Ebû Hanîfe sahâbenin ittifak ettiği görüşü icmâ kabul etmiş, ihtilaf ettikleri meselelerde ise sahâbe kavillerinden dışarı çıkmayıp aralarından en uygun olanını tercih etmiştir.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Hadis ve Fıkhı Nebevî Adalet Terazisinde Buluşturan Eser
Kitâbü'l-Âsâr; Kûfe mescidinin nurlu sütunları altında Resûlullah'ın (s.a.v.) mübarek sözlerinin amelî hayatla buluştuğu ilk anıttır. İmam-ı Âzam bu eseriyle; fıkhın hadisten, hadisin ise fıkhî idrakten ayrılamayacağını gösteren ebedî bir köprü kurmuştur.
Sıkça Sorulan Sorular ve Mütalaalar
Bu risalede İmam-ı Âzam Ebû Hanîfe'nin hangi temel eserleri ve metodolojisi esas alınmıştır?
el-Fıkhu'l-Ekber, el-Âlim ve'l-Müteallim, Kitâbü'l-Âsâr, Kıyas, İstihsân ve Zâhirü'r-Rivâye külliyatı esas alınmıştır.
İmam-ı Âzam Ebû Hanîfe'nin İslâm fıkıh tarihindeki kurucu vasfı ve unvanı nedir?
'İmâm-ı Âzam' (En Büyük İmam) unvanıyla anılan Ebû Hanîfe, fıkhı ilk sistemleştiren, Ehl-i Re'y mektebini kuran ve Tâbiîn neslinden olan büyük müctehiddir.
İmam-ı Âzam'ın ticaret ahlâkı ve zühd hayatı nasıldır?
Kumaş tüccarı olup şüpheli tek bir kuruşu dahi infak etmiş, geceleri teheccüd ile ihyâ etmiş ve zalim sultanların kadılık teklifini canı pahasına reddetmiştir.