Hanefî Mezhebinin Yayılışı: Maveraünnehir, Selçuklu ve Osmanlı Mirası
Fasıl I: Kûfe ve Bağdat'tan Horasan ve Maveraünnehir'e İlim Köprüsü
Hanefî mezhebi, Kûfe'de doğup Bağdat'ta olgunlaştıktan sonra doğuya doğru muazzam bir yayılma gösterdi. Horasan, Belh, Semerkant, Buhara, Fergana ve Hârizm gibi Türk-İslâm medeniyet havzaları Hanefî fıkhını bağrına bastı. Bu topraklarda yetişen binlerce fakih, mezhebin fürûunu ve usûlünü asırlar boyu zenginleştirdi.
Fasıl II: Mâtürîdî Akāidi ile Hanefî Fıkhının Ebedî Nikâhı
Semerkant'ta İmam Ebû Mansûr el-Mâtürîdî'nin kurduğu Ehl-i Sünnet kelâm mektebi, bütünüyle İmam-ı Âzam Ebû Hanîfe'nin el-Fıkhu'l-Ekber, Risâle ve el-Âlim ve'l-Müteallim'deki akāid esaslarına dayanır. Hanefî fıkhı ile Mâtürîdî akāidinin bu muazzam terkibi; akıl ile nakli meczeden, aşırılıklardan uzak duran büyük bir medeniyet zihniyeti doğurmuştur.
Fasıl III: Karahanlı, Gazneli ve Selçuklu Devletlerinde Resmî Mezhep Olması
İslâm'ı kabul eden Türk devletleri -Karahanlılar, Gazneliler ve Büyük Selçuklular- Hanefî mezhebini resmî hukuk nizamı olarak benimsediler. Nizâmülmülk'ün kurduğu Nizâmiye medreselerinde ve Merv, Rey, İsfahan kürsülerinde Hanefî fıkhı devletin adalet teşkilatını sevk ve idare etti.
Fasıl IV: Osmanlı Devleti ve Hanefî Hukuk Nizamı: Şeyhülislâmlık ve Kazaskerlik
Osmanlı Cihan Devleti, kuruluşundan yıkılışına kadar altı asır boyunca Hanefî mezhebini devletin yegâne resmî mezhebi kıldı. Şeyh Edebâli, Molla Fenârî, Molla Hüsrev (Dürer müellifi), Ali Kuşçu, İbn Kemal ve Ebüssuûd Efendi gibi dev âlimler, Hanefî fıkhını cihan imparatorluğunun adalet omurgası haline getirdiler.
Fasıl V: Fıkıh Anıtları: Mebsût, Hidâye, Bedâi' ve İbn Âbidîn
Hanefî kütüphanesinin dev âlimleri dünya hukuk tarihine anıt eserler bıraktılar: Serahsî'nin zindanda ezberden imlâ ettiği otuz ciltlik el-Mebsût'u, Mergīnânî'nin asırlarca medreselerde okutulan el-Hidâye'si, Kâsânî'nin Bedâi'u's-Sanâi'i ve İbn Âbidîn'in Reddü'l-Muhtâr'ı İslâm hukukunun zirveleridir.
Fasıl VI: Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye: Dünyanın İlk Modern İslâm Medenî Kanunu
19. yüzyılda Ahmed Cevdet Paşa riyasetinde toplanan ilim heyetinin hazırladığı Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye, Hanefî fıkhının akitler, borçlar ve muhakeme usûlü hükümlerini maddeleştiren tarihteki ilk modern İslâm medenî kanunudur. Mecelle'nin ilk yüz maddesinde yer alan küllî kâideler, hukukun evrensel felsefesini teşkil etmiştir.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Üç Kıtaya Hükmeden Adalet ve Hoşgörü Çınarı
İmam-ı Âzam'ın mütevazı Kûfe dükkânında ve mescidinde filizlenen adalet tohumu; Viyana kapılarından Çin sınırlarına kadar milyonlarca insanın canını, malını ve ırzını emniyete alan muazzam bir cihan çınarına dönüşmüştür. O'nun mirası, adaletin ve aklın İslâm nûruyla ebedî zaferidir.
Sıkça Sorulan Sorular ve Mütalaalar
Bu risalede İmam-ı Âzam Ebû Hanîfe'nin hangi temel eserleri ve metodolojisi esas alınmıştır?
el-Fıkhu'l-Ekber, el-Âlim ve'l-Müteallim, Kitâbü'l-Âsâr, Kıyas, İstihsân ve Zâhirü'r-Rivâye külliyatı esas alınmıştır.
İmam-ı Âzam Ebû Hanîfe'nin İslâm fıkıh tarihindeki kurucu vasfı ve unvanı nedir?
'İmâm-ı Âzam' (En Büyük İmam) unvanıyla anılan Ebû Hanîfe, fıkhı ilk sistemleştiren, Ehl-i Re'y mektebini kuran ve Tâbiîn neslinden olan büyük müctehiddir.
İmam-ı Âzam'ın ticaret ahlâkı ve zühd hayatı nasıldır?
Kumaş tüccarı olup şüpheli tek bir kuruşu dahi infak etmiş, geceleri teheccüd ile ihyâ etmiş ve zalim sultanların kadılık teklifini canı pahasına reddetmiştir.