el-Fıkhu'l-Ekber ve Ehl-i Sünnet Akāidi: İmam-ı Âzam'ın Kelâmî Şaheseri
Fasıl I: el-Fıkhu'l-Ekber'in Telif Gayesi: İtikat İlmini 'Büyük Fıkıh' Kılan İdrak
İslâm düşünce tarihinde amelî hükümlerden önce kalbî ve itikadî esasları fıkhın temeli kabul eden İmam-ı Âzam Ebû Hanîfe Nu'mân b. Sâbit (v. 150 / 767), 'Fıkıh, kişinin kendi nefsinin lehinde ve aleyhinde olan şeyleri bilmesidir; fıkhın en büyüğü (el-Fıkhu'l-Ekber) ise dindeki itikadî meseleleri bilmektir' buyurmuştur. Mu'tezile, Cehmiyye, Kaderiyye ve Hâricîler gibi sapkın fırkaların türediği bir asırda kaleme alınan el-Fıkhu'l-Ekber, ashâb-ı kirâmın saf akāidini sistemleştiren ilk kurucu metindir.
Fasıl II: Tevhid ve Sıfâtullâh: Zâtî ve Sübûtî Sıfatların Ehl-i Sünnet Çerçevesi
Eserde Allah Teâlâ'nın birliği, eşi ve benzeri bulunmadığı kesin naslarla beyan edilir: 'Allah Teâlâ birdir; ancak bu sayı yönünden değil, ortağı bulunmaması yönündendir.' Allah'ın hayat, ilim, kudret, irade, sem', basar ve kelâm gibi zâtî ve fiilî sıfatları ezelî ve ebedîdir; ne O'nun zâtının aynı ne de O'ndan gayrıdır. Teşbih (yaratılmışlara benzetme) ve ta'tîl (sıfatları inkâr etme) vartalarından tenzihle korunmuştur.
Fasıl III: Kur'an-ı Kerîm ve Kelâm Sıfatı: 'Kur'an Allah'ın Gayr-i Mahlûk Kelâmıdır'
Ebû Hanîfe, ilerleyen asırlarda ümmeti derinden sarsacak olan 'Halku'l-Kur'ân' fitnesine asırlar öncesinden set çekmiştir: 'Kur'an, Allah Teâlâ'nın kelâmıdır; mushaflarda yazılı, kalplerde mahfuz, dillerle okunandır. Bizim Kur'an'ı telaffuzumuz, yazışımız ve okuyuşumuz mahlûktur; fakat Kur'an mahlûk değildir.' Kelâm-ı nefsî ile kelâm-ı lafzî ayrımı bu muhkem tespitle neş'et etmiştir.
Fasıl IV: İman Nazariyesi: Tasdik ve İkrarın Mahiyeti, İmanın Artıp Eksilmesi
İmam-ı Âzam'a göre iman: 'Kalp ile tasdik ve dil ile ikrardır.' İman amelden müstakil bir cevherdir; amel imanın kemâl şartıdır, sıhhat şartı değildir. Bu sebeple amel eksikliği veya günah işlemek mümini dinden çıkarmaz. Ebû Hanîfe'nin bu engin kavrayışı, müminleri tekfir eden Hâricî taassubunu kökünden çürütmüş ve İslâm coğrafyasında rahmet ve emniyet zeminini inşa etmiştir.
Fasıl V: Büyük Günah (Mürtekib-i Kebîre) Meselesi ve Şefaat Hakikati
el-Fıkhu'l-Ekber'in en mühim rüknü, günahkâr müminin akıbetidir: 'Büyük günah işleyen bir mümin, tövbe etmeden ölse bile kâfir olmaz; o günahkâr bir mümindir. Hali Allah Teâlâ'nın meşîetine kalmıştır; dilerse fazlıyla affeder, dilerse adaletle cezalandırır ve sonra cennetine koyar.' Ayrıca Resûlullah'ın (s.a.v.) günahkâr müminlere şefaat edeceği haktır ve sabittir.
Fasıl VI: Kabir Hayatı, Mizan, Sırat ve Ru'yetullâh: Âhiret Ahvâli
Kabir azabı ve Münker-Nekir suali haktır. Kıyâmet günü amellerin tartılacağı Mizan, cehennem üzerine kurulacak Sırat, cennet ehlinin Cenâb-ı Hakk'ı keyfiyetsiz ve cihetsiz müşahede edeceği Ru'yetullâh hakikati Kur'an ve sahih sünnet nasslarıyla ispat edilmiştir.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: İslâm Ümmetini Tekfir Fitnesinden Koruyan Akāid Kalesi
el-Fıkhu'l-Ekber; kuru bir diyalektik değil, müminlerin kardeşliğini ve kalbî selâmetini muhafaza eden nebevî bir siperdir. İmam-ı Âzam bu eseriyle; Ehl-i Sünnet'in itidal ve adalet terazisini kurmuş, kıyamete kadar sönmeyecek bir itikat nûru yakmıştır.
Sıkça Sorulan Sorular ve Mütalaalar
Bu risalede İmam-ı Âzam Ebû Hanîfe'nin hangi temel eserleri ve metodolojisi esas alınmıştır?
el-Fıkhu'l-Ekber, el-Âlim ve'l-Müteallim, Kitâbü'l-Âsâr, Kıyas, İstihsân ve Zâhirü'r-Rivâye külliyatı esas alınmıştır.
İmam-ı Âzam Ebû Hanîfe'nin İslâm fıkıh tarihindeki kurucu vasfı ve unvanı nedir?
'İmâm-ı Âzam' (En Büyük İmam) unvanıyla anılan Ebû Hanîfe, fıkhı ilk sistemleştiren, Ehl-i Re'y mektebini kuran ve Tâbiîn neslinden olan büyük müctehiddir.
İmam-ı Âzam'ın ticaret ahlâkı ve zühd hayatı nasıldır?
Kumaş tüccarı olup şüpheli tek bir kuruşu dahi infak etmiş, geceleri teheccüd ile ihyâ etmiş ve zalim sultanların kadılık teklifini canı pahasına reddetmiştir.