Kitâbü't-Tetebbu' ve Sahîhayn Tenkidi: İlmi İnsaf ve Hadis İttifakı
Fasıl I: Kitâbü't-Tetebbu'un Mahiyeti: Sahîhayn'a Yapılan En Ciddî İlmî Tahkik
İslâm hadis tarihinde Sahîh-i Buhârî ve Sahîh-i Müslim'e yöneltilmiş en dirayetli, en seviyeli ve en hürmetkâr tenkit çalışması İmam Dârekutnî'nin Kitâbü't-Tetebbu' adlı eseridir. Dârekutnî iki Sahîh'teki iki yüze yakın rivayeti (yaklaşık 110'u Buhârî, kalanı Müslim) hadis usûlünün en ince ilel süzgecine vurmuştur.
Fasıl II: Tenkitlerin Mahiyeti: Asla Hadis İnkârı Değil, İsnad Kusuru Tespiti
Dârekutnî'nin tenkitleri; modern inkârcıların yaptığı gibi hadislerin metnini inkâr etmek veya İslâm'ın temellerini sarsmak gayesi asla taşımamıştır. Bilakis o: 'Bu hadisler hakikatte sahihtir; ancak Buhârî ve Müslim'in kendi koydukları en üst düzey ittisâl ve adalet şartlarına tam uymayan bazı sened kusurları barındırmaktadır' diyerek teknik isnad tahlilleri yapmıştır.
Fasıl III: Kitâbü'l-İlzâmât: Sahîhayn Şartlarına Uyduğu Halde Alınmayan Hadisler
Dârekutnî'nin diğer mühim eseri el-İlzâmât'tır. Burada Buhârî ve Müslim'e: 'Sizin şartlarınıza tamamen uyduğu halde şu sahih hadisleri neden kitabınıza almadınız?' diyerek onların kriterlerine uyan yüzlerce sahih hadisi sıralamış ve Hâkim'in Müstedrek'ine öncülük etmiştir.
Fasıl IV: Hâfız İbn Hacer el-Askalânî'nin Hedyü's-Sârî Müdafaası
Fethu'l-Bârî'nin mukaddimesi olan Hedyü's-Sârî'de İbn Hacer; Dârekutnî'nin Buhârî'ye yönelttiği her bir tenkidi tek tek ele almış, çoğunda Buhârî'nin haklı olduğunu ve Dârekutnî'nin göremediği gizli şâhidleri ortaya koymuş; ancak Dârekutnî'nin tenkitlerindeki ilmî insafı ve dehâyı da takdirle övmüştür.
Fasıl V: Nevevî ve İbnü's-Salâh'ın Dârekutnî Değerlendirmesi
İmam Nevevî, Sahîh-i Müslim şerhinde: 'Dârekutnî'nin tenkit ettiği hadislerin büyük kısmı diğer sahih tarîklerle teyit edilmiş olup Sahîhayn'ın ümmet nezdindeki sarsılmaz otoritesine halel getirmez; ancak Dârekutnî'nin vukufiyeti bu ilmin zirvesidir' tespitinde bulunmuştur.
Fasıl VI: İlim Ahlâkı ve Nezaket: İki Büyük İmama Duyulan Derin Hürmet
Dârekutnî tenkitlerini serdederken Buhârî ve Müslim'e karşı en ufak bir saygısızlıkta bulunmamış, onları 'hadis ilminin efendileri' olarak tavsif etmiştir. Bu tavır, İslâm ulemâsının ilmî tenkitteki edep ve vakarının şaheseridir.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Sahîhayn'ın Kıymetini Daha da Parlatan İlmî İmtihan
Kitâbü't-Tetebbu'; Sahîhayn'ı zayıflatmamış, bilakis Dârekutnî gibi bir devin teftişinden geçtikten sonra bu iki eserin ne derece muhkem olduğunu cümle âleme ispatlamıştır. Dârekutnî bu gayretiyle; sünnetin altın terazisini kurmuştur.
Sıkça Sorulan Sorular ve Mütalaalar
Bu risalede İmam Dârekutnî'nin hangi temel eserleri ve metodolojisi esas alınmıştır?
es-Sünen, Kitâbü'l-İlel, Kitâbü't-Tetebbu', Kitâbü'l-Kırâât ve Kitâbü'l-Erba'în şaheserleri esas alınmıştır.
İmam Dârekutnî'nin İslâm hadis tarihindeki kurucu vasfı ve unvanı nedir?
'İlel Üstadı' ve 'Emîrü'l-Mü'minîn fi'l-Hadîs' olarak anılan Dârekutnî, ahkâm hadislerinin ve gizli illetlerin en büyük cerrahıdır.
Dârekutnî'nin Sahîhayn tenkitlerindeki ilmî maksadı nedir?
Asla hadis inkârı değil; Buhârî ve Müslim'in kendi koydukları en üst düzey isnad kriterlerini teknik olarak teftiş eden emsalsiz bir ilim ahlâkıdır.