Sahv ve Sekr Mîzânı: Mânevî Sarhoşluktan Nebevî Ayıklığa Rücû ve Şeriat Terazisi

Fasıl I: Sahv ve Sekr Kavramlarının Mahiyeti

İslâm tasavvufunun iki büyük kutbu arasındaki en temel usûl farkı 'Sahv' (Ayıklık) ve 'Sekr' (Mânevî Sarhoşluk/Cezbe) meselesidir.

Sekr; ilâhî tecellîlerin ve aşk şarabının şiddetiyle sâlikin aklının ve hislerinin idrak sınırlarını aşması, kendinden geçmesidir. Sahv ise, bu tecellî fırtınasının ardından kulun yeniden şuurlu hale gelip nebevî istikamet ve edep dairesine dönmesidir.

Fasıl II: Bâyezîd-i Bistâmî ve Cüneyd-i Bağdâdî Mukayesesi

Bâyezîd-i Bistâmî ve Horasan mektebi 'Sekr' halini en yüksek makam kabul etmiş; 'Sübhânî mâ a'zama şe'nî' gibi şathiyeler bu sarhoşluk halinde zuhur etmiştir.

Cüneyd-i Bağdâdî ve Bağdat mektebi ise 'Sahv' halini sekrden katbekat üstün tutmuştur. Cüneyd buyurur: 'Sekr bir zaaftır; sâlik kabının darlığından taşmıştır. Sahv ise kâmil mürşidin vasfıdır; deryayı yutsa da rengi değişmez!'

Fasıl III: Birinci Sahv, Sekr ve İkinci Sahv (Sahv-ı Sânî)

Cüneyd-i Bağdâdî sülûk merhalelerini üç adımda tanzim eder:

• Birinci Sahv: Avâmın gündelik gaflet ayıklığı (Hakk'tan habersiz dünyevî şuur).
• Sekr (Aradaki Cezbe): İlâhî cemâlin tecellîsiyle aklın hayrete düşmesi ve fenâ hali.
• İkinci Sahv (Sahv-ı Sânî): Cezbeden sonra bekâ billâh ile halkın arasına dönen kâmil velînin nebevî şuuru. İşte hakiki zirve budur.

Fasıl IV: Nebevî Örnek: Mi'rac'dan Sonra Halka Dönüş

Bu makamın en yüce timsali Fahr-i Kâinât Efendimiz'dir (s.a.v.). Efendimiz Mi'rac gecesi Kâb-ı Kavseyn makamına yükselmiş, ilâhî cemâli müşahede etmiş; fakat orada kalmayıp ümmetini irşad etmek için yeryüzüne, Mekke ve Medine çarşılarına dönmüştür.

Sekr ehli orada kalmak ister; Sahv ehli ise tecellîyi kuşanıp kullara hizmete koşar.

Fasıl V: Şeriat Terazisinin Üstünlüğü: 'İlmimiz Kitap ve Sünnetle Mukayyettir'

Cüneyd-i Bağdâdî'nin tarihe geçen en mühim vasiyeti şudur: 'Bizim tasavvuf ilmimiz Kur'ân ve Sünnet ile mukayyettir. Kur'ân'ı ezberlemeyen ve hadis yazmayan kimsenin sözüne bu yolda itibar edilmez!'

Şeriatın zâhirine uymayan her keşif ve ilham bâtıldır. Havada uçan veya denizde yürüyen kimse şeriat terazisinden geçmedikçe velî sayılamaz.

Fasıl VI: Cezbeye Kapılan Müridin İrşadı ve Edebi

Cüneyd meclisinde cezbeye kapılıp nâra atan müridleri uyarır: 'Şayet bu hâlinizde samimi iseniz gücünüzü toplayıp kendinizi zapt ediniz; zira taşan süt tencerenin altındaki ateşi söndürür.'

Dervişin vazifesi sokaklarda nâra atmak değil; kalbindeki ilâhî ateşi sükût ve vakar külü altında saklamaktır.

Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Ayıklık İçinde Sarhoş, Sarhoşluk İçinde Ayık Olmak

Cüneyd'in Sahv doktrini; insanı meczup bir meczubiyete düşmekten kurtarıp, cemiyetin içinde adaletle hükmeden, ilimle irşad eden kâmil bir insan-ı kâmil haline getirir.

Sihravemen Sahv-Sekr Külliyatı; tasavvufun en hassas mîzânını Nebevî ölçülerle takdim eder.