Fasıl I: Mîsâk Âyeti ve 'Elestü bi-Rabbiküm' Nidası
Kur'ân-ı Kerîm'in A'râf Sûresi 172. âyet-i celîlesi; insan rûhunun ezeldeki ilk yaratılış ve sözleşme anını beyan eder: 'Hani Rabbin, Âdemoğullarının sırtlarından zürriyetlerini almış ve onları kendi nefislerine şahit tutarak: Ben sizin Rabbiniz değil miyim? (Elestü bi-Rabbiküm) buyurmuştu. Onlar da: Evet, şahit olduk! (Kâlû Belâ) demişlerdi.'
İmam Cüneyd-i Bağdâdî; tasavvuf metafiziğini doğrudan bu ezelî Mîsâk ve Kâlû Belâ ahdi üzerine inşa eden ilk büyük kutuptur.
Fasıl II: Zürriyet Âlemi ve Ruhların İlk İkrârı
Ruhlar maddî beden kafesine girmeden önce, 'Zürriyet/Ervâh' âleminde saf bir şuur ve idrak halinde idiler. Orada ne ten, ne dünya, ne zaman ne de mekân vardı; sadece Rabbü'l-Âlemîn'in kudsî hitâbı ve ruhların 'Belâ!' ikrarı vardı.
Cüneyd'e göre insanın bu dünyadaki bütün arayışları, hasretleri ve aşkları; işte o ezel meclisinde duyduğu ilâhî sesin (Elest nidasının) kalpteki yankısından ibarettir.
Fasıl III: Cüneyd'in Tasavvuf Tanımı: 'İlk Hâline Dönmektir'
Cüneyd-i Bağdâdî'ye soruldu: 'Tasavvuf nedir?' Buyurdu ki: 'Tasavvuf; kulun olmadan önceki halinde olduğu gibi olmasıdır (En yekûne'l-abdu kemâ kâne kable en yekûn).'
Yani insan henüz yaratılmadan önce Hakk'ın ilminde nasıl masivâdan pâk idiyse; bu dünyada da bütün nefsanî bağlardan soyunup o ezelî saflığa ve bekâya dönmesidir.
Fasıl IV: Dünyanın Unutkanlığı ve Mânevî Hatırlayış (Zikir)
İnsanoğlu ceset elbisesini giyip dünya çarşısına indirilince, ezeldeki bu kudsî ahdini unuttu. İşte Arapça'da insana 'nisyân' (unutmak) kökünden 'insân' denilmesi bundandır.
Peygamberler ve semâvî kitaplar bu ahdi hatırlatmak (Zikir/Tezkire) için gönderilmiştir. Namaz, zikir ve oruç; kalbin ezeldeki Mîsâk antlaşmasını her gün yeniden imzalamasıdır.
Fasıl V: Ezelî Ahde Sadakatin İmtihanları
'Kâlû Belâ' demek bir iddiadır; dünya ise bu iddianın ispat meydanıdır. Dünya serveti, makam, şehvet ve musibetler; kulun sözünde durup durmadığını ortaya çıkaran melekûtî imtihanlardır.
Sâdık mü'minler hiçbir dünyalık menfaate ezeldeki ahidlerini satmazlar.
Fasıl VI: Kalpteki Ezelî Sedânın Yeniden İşitilmesi
Sâlik nefsini tezkiye edip kalbini mâsivâ gürültülerinden arındırdığında; ötelerden gelen o ezelî nidayı bizzat can kulağıyla işitmeye başlar.
Mûsikînin ve semâın dervişleri vecd ile ağlatması, işte o ezel meclisindeki 'Elestü bi-Rabbiküm' nağmesinin hatırlanmasındandır.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Vuslatın Mîsâk Noktasıyla Birleşmesi
Seyr-i sülûkun nihayeti, başlangıcına kavuşmaktır. Daire tamamlanır; ezel ile ebed tek bir noktada kucaklaşır.
Sihravemen Mîsâk Külliyatı; sâlikin rûhuna ezelî vatanını ve kudsî ahdini fısıldayan bir irfan meşalesidir.