Fasıl I: Havâs İlminin Mahiyeti ve Câbirî Tanımı

Câbir b. Hayyân'ın devasa külliyatının en kıymetli şaheserlerinden biri Kitâbü'l-Havâssi'l-Kebîr (Büyük Havâs Kitabı)'dır. Klasik dönemde 'Havâs', bir nesnenin veya varlığın zâhirî duyularla ve basit mantıkla hemen anlaşılamayan, ancak tecrübe ve keşif yoluyla bilinen gizli, hârikulâde hususiyetlerini ifade eder.

Câbir'e göre mıknatısın demiri çekmesi havâs ilminin en somut örneğidir. Gözle görünen hiçbir ip veya bağ olmadığı halde demir mıknatısa doğru uçar. Kâinatta bütün eşya arasında böylesi görünmez muhabbet ve nefret (câzibe ve dâfia) bağları mevcuttur.

Fasıl II: Manyetizma ve Görünmez Çekim Kuvvetleri (Mıknatıs Risalesi)

Câbir b. Hayyân, Kitâbü'l-Havâss'ta mıknatıs taşı üzerine kapsamlı tahliller yapar. Mıknatısın sadece demiri değil, ruhların da birbirini çektiğini belirtir. 'Benzer benzeri çeker, zıt zıddı defeder' kaidesi, hem fiziksel manyetizmanın hem de ruhlar arasındaki sempatinin temel kanunudur.

Câbir, manyetik alanın kutuplarını incelemiş ve harflerin de tıpkı mıknatıs kutupları gibi birbirini çeken veya iten frekanslara sahip olduğunu ispatlamıştır. Havas tertiplerinde kullanılan vefkler, bu ruhânî manyetizmayı belirli bir hedefe odaklayan prizmalardır.

Fasıl III: Madenlerin ve Taşların Şifâî Havâssı

Kitâbü'l-Havâssi'l-Kebîr'de kıymetli taşların insan bedeni ve psikolojisi üzerindeki tesirleri müstakil fasıllarda ele alınır:

  • Akik (Akîk): Kalbe sekinet verir, vesveseyi izale eder, yoksulluğu defeder. Hz. Peygamber'in (s.a.v.) akik yüzük takması bu hikmete mebnîdir.
  • Firuze (Pîrûze): Nazar ve haset enerjisini emer, göze ve basirete kuvvet verir, zafer ve nusret celbeder.
  • Zümrüt (Zümürrüd): Zehirlerin tesirini kırar, yılan ve haşeratı defeder, ruhu ferahlatır ve kalbi nûrlandırır.
  • Yakut (Yâkût): Heybet, vakar ve cesaret verir, kan dolaşımını dengeler, keder ve hüznü dağıtır.

Fasıl IV: Bitkisel Tılsımât ve Buhurların Rûhânî Frekansı

Câbir b. Hayyân, bitkilerin öz suları, tohumları ve reçineleriyle yapılan tütsülerin (buhûrât) havadaki kesif enerjileri dağıtarak ulvî melekûtî rûhâniyetleri cezbettiğini açıklar. Câbirî sistemde her gezegen ve menzilin bir buhuru vardır:

Örneğin Güneş saatinde Câvi ve Ud buhuru yakılır; bu buhurlar mekânı dezenfekte ettiği gibi lâtif varlıkların huzur bulacağı manevî bir atmosfer vücuda getirir. Buhur yakmak bir şirk veya sihir unsuru değil, kokuların titreşimiyle havayı ve zihni lâtifleştirme ameliyesidir.

Fasıl V: Tılsımât Hendesesi ve Meşruiyet Şartları

Câbir b. Hayyân'ın külliyatındaki tılsımât (tilsim) kavramı, modern batıl inançlardan tamamen farklıdır. Tılsım, Arapça 'Tılsam' (yani 'Musallat olanı bağlamak' veya Grekçe 'Telesma/Tamamlama') kökünden gelir ve felekî bir kuvvet ile yeryüzündeki bir kabiliyetin birleştirilmesini (imtizâc) ifade eder.

Câbir, şirke, harama, insanlara zarar vermeye veya büyücülüğe (sihr-i mezmûm) hizmet eden her türlü tılsımı şiddetle reddeder ve lânetler. Meşru havâs ancak Esmâ-i Hüsnâ, âyet-i kerîmeler ve meşru niyetler dairesinde icra edilebilir.

Fasıl VI: Rûhânî Hâdimler ve Esmâ Frekansları

Kitâbü'l-Havâss'ta her harfin ve esmânın arkasındaki melekûtî hizmetliler (Mülûk-i Ulviyye) anlatılır. Bu ulvî rûhânîler, Cenâb-ı Hakk'ın kâinattaki kanunlarını icra etmekle vazifeli meleklerdir. İnsan, diliyle zikrederken kalbiyle o esmânın mîzânına uyum sağlarsa, melekût âlemiyle irtibata geçer.

Câbir b. Hayyân bu makamda halvet, oruç, tahâret-i tâmme ve azimetlerin şer'î edebini talim eder. Niyette zerre kadar riyâ veya dünyalık heves olan kimsenin havâs amelleri akîm kalır.

Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Eşyanın Bâtınından Tevhîd Nuruna

Kitâbü'l-Havâssi'l-Kebîr'in nihai dersi, eşyanın tek başına hiçbir müstakil kudrete sahip olmadığıdır. Şifâyı veren taş veya bitki değil, o taşa ve bitkiye şifâ hassasını vadeden eş-Şâfî olan Allah'tır.

Havâs ilmini öğrenen ârif, sebeplere takılıp kalmaz; sebepler perdesini aralayarak her zerrede Müsebbibü'l-Esbâb olan Zât-ı Zülcelâl'in celâl ve cemâl tecellilerini müşâhede eder.