Sahîh-i Buhârî ve el-Câmiu's-Sahîh'in Esasları: İsnad, Sıhhat Şartları ve Hadis Metodolojisi
Fasıl I: el-Câmiu's-Sahîh'in Telif Gayesi ve İslâm Dünyasındaki Eşsiz Makamı
İslâm medeniyetinde Kur'ân-ı Kerîm'den sonra en sahih kitap kabul edilen (esahhu'l-kütüb ba'de Kitâbillâh) el-Câmiu's-Sahîh, büyük hadis imamı Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl el-Buhârî (v. 256 / 870) tarafından on altı yıllık bir ilmî cehd neticesinde telif edilmiştir. Buhârî, hocası İshak b. Râhûye'nin 'Keşke Resûlullah'ın sahih hadislerini muhtasar bir eserde toplasanız' temennisi ve rüyasında Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) huzurunda elinde yelpaze ile O'na gelen sinekleri kovduğunu görüp bunu 'hadislerdeki uydurmaları ayıklamak' şeklinde tabir etmesi üzerine bu abidevi çalışmayı başlatmıştır.
Fasıl II: Buhârî'nin Tavizsiz Sıhhat Şartları: Liḳā ve Muâsara Prensibi
Buhârî'nin hadis kabulündeki kriterleri, muhaddisler arasındaki en yüksek çıtayı teşkil eder. Bir râvinin diğerinden hadis rivayet edebilmesi için sadece aynı çağda yaşamış olmaları (muâsara) yetmez; bilakis iki râvinin bizzat bir araya gelip yüz yüze görüştüklerinin (liḳā ve semâ') kesin olarak sabit olması şarttır. Ayrıca râvilerin adalet, zabt, hafıza gücü ve fısk u fücurdan uzaklığı konusunda en ufak bir şüpheye yer bırakmamıştır.
Fasıl III: Mânevî Titizlik: Abdest Alıp İki Rekat İstihare Kılmadan Hadis Yazmama Edebi
Buhârî, altı yüz bin hadis arasından süzdüğü rivayetleri eserine kaydederken dünyevî bir tasnif gayreti değil, kudsî bir ibadet şuuruyla hareket etmiştir. Kendisi şöyle buyurur: 'Bu kitaba aldığım her hadisi yazmadan önce mutlaka guslettim veya abdest aldım, iki rekat namaz kılıp Cenâb-ı Hakk'a istiharede bulundum ve kalbime o hadisin sahih olduğuna dair tam bir yakîn gelmedikçe onu sayfaya geçirmedim.' Bu mânevî ihlas, esere kıyamete kadar sürecek bir feyiz ve bereket kazandırmıştır.
Fasıl IV: Bâb Başlıklarındaki Fıkhî ve İrfânî Deha: 'Fıkhu Buhârî fî Terâcimihî'
Ulemâ ittifakla belirtmiştir ki: 'Buhârî'nin fıkhı ve ictihad dehası, koyduğu bâb başlıklarındadır (terâcim).' Buhârî bazen bir bâb başlığı altında âyetleri, sahâbe fetvalarını ve hadislerin ince fıkhî nükte ve işaretlerini cem eder. Bazen hadisi zikretmeksizin sadece başlıkla bir hükme işaret eder; bazen de hadisin içindeki bir kelimeden zâhir ve bâtın fıkhına dair onlarca nükte çıkarır.
Fasıl V: Ta'lîkat, Tekrarlar ve Hadislerin Metin Tenkidi
Sahîh-i Buhârî'deki tekrarlar gelişi-güzel değildir; aynı hadisi farklı fıkhî hükümleri ispat etmek üzere farklı bâblarda, farklı tarik ve lafızlarla zikretmiştir. Eserdeki muallak rivayetler ise zayıflık alâmeti olmayıp, Buhârî'nin kendi şartlarına göre isnadını kısalttığı veya diğer eserlerinde senedini tam verdiği rivayetlerdir.
Fasıl VI: İslâm Ümmetinin İcmâı ve Eserin İ'câzı
Doğudan batıya bütün Ehl-i Sünnet ulemâsı, Sahîh-i Buhârî'nin sıhhati üzerinde icmâ etmiştir. Dârekutnî gibi büyük hadis tenkitçilerinin yönelttiği nâdir itirazlar dahi İbn Hacer el-Askallânî'nin Hedyü's-Sârî mukaddimesinde tek tek cevaplandırılmış ve Buhârî'nin haklılığı ispatlanmıştır. Eser, İslâm dininin sünnet kalesini sarsılmaz surlarla tahkim etmiştir.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Nebevî Mirasın Kıyamete Kadar Korunan Emaneti
Sahîh-i Buhârî; Resûl-i Ekrem Efendimiz'in (s.a.v.) mübarek nefeslerinin, sünnetinin ve ahlâkının zamana meydan okuyan aynasıdır. Buhârî bu eseriyle; nebevî nûrun tahrifattan masum kalmasını temin etmiş, ümmete ebedî bir sıdk ve hidâyet pınarı armağan etmiştir.
Sıkça Sorulan Sorular ve Mütalaalar
Bu risalede İmam Buhârî'nin hangi temel eserleri ve rivayetleri esas alınmıştır?
el-Câmiu's-Sahîh, el-Edebü'l-Müfred, Halku Ef'âli'l-İbâd ve et-Târîhu'l-Kebîr gibi ana hadis ve kelâm kaynakları esas alınmıştır.
İmam Buhârî'nin hadis kabulündeki en belirgin ve tavizsiz sıhhat şartı nedir?
Râvilerin sadece aynı çağda yaşamış olmaları (muâsara) yetmeyip, bizzat bir araya geldiklerinin (liḳā ve semâ') kesin olarak sabit olması şartıdır.
Buhârî'nin eserlerinde zühd, takvâ ve tasavvuf irtibatı nasıl temerküz eder?
Kitâbü'r-Rikāk, Kitâbü'l-Îmân ve Kitâbü'd-Deavât bâblarıyla kalbin tasfiyesini, dünyevî zühdü ve nebevî ihsan ahlâkını en sahih nasslarla vazetmiştir.