Kitâbü't-Tevhîd ve Tenzih Akîdesi: Ehl-i Sünnet Sıfat İdraki ve Reddiyeler
Fasıl I: Sahîh'in Mührü: Niçin 'Kitâbü't-Tevhîd' ile Sona Erdi?
Buhârî, eserini vahiy ile başlatıp tevhîd ile noktalamıştır. Vahiy yolun başlangıcı, tevhîd ise marifetin ve kulluğun nihai kemâlidir. Eserin en son bâbında 'İki kelime vardır ki dile hafif, mîzanda ağır, Rahmân'a ise pek sevimlidir: Sübhânallâhi ve bi-hamdihî, sübhânallâhi'l-azîm' hadisiyle hitama ermesi, amellerin zikir ve tenzih ile mühürlenmesinin şaheser temsilidir.
Fasıl II: Allah Teâlâ'nın Zâtı, Esmâsı ve Sıfatlarında Mutlak Birlik
Buhârî, Cenâb-ı Hakk'ın kemâl sıfatlarıyla mutasarrıf olduğunu, O'nun benzeri hiçbir şey bulunmadığını (Leyse ke-mislihî şey'ün ve hüve's-Semî'u'l-Basîr) âyet ve sahih rivayetlerle tahkim eder. Esmâ-i Hüsnâ'nın mahlûk olmadığını, ezelî ve ebedî ilâhî sıfatlar olduğunu gösterir.
Fasıl III: Müşebbihe ve Mücessime Sapmalarına Karşı Tenzih Zırhı
Allah'ı yaratılmışlara benzeten (teşbih) veya O'na cisim, uzuv, mekân ve cihet isnat eden (tecsîm) bâtıl fırkalara karşı Buhârî, seleften gelen mutlak tenzih akîdesini savunur. Nasslarda geçen 'Yed' (kudret), 'Vech' (zât) gibi ifadelerin zâhirî mahlûkât uzuvları gibi anlaşılamayacağını beyan eder.
Fasıl IV: Mu'tezile ve Cehmiyye'nin Sıfatları İnkârına Reddiye
Allah Teâlâ'nın ilim, irade, kudret, kelâm, sem' ve basar sıfatlarını ta'tîl eden (sıfatları yok sayan) Cehmiyye ve Mu'tezile zümrelerini Buhârî âyetlerin sarâhatiyle ilzam eder. Allah bilir, görür, işitir ve dilediğini yaratır; sıfatlar zâtından ayrı birer ilah olmadığı gibi yok da değildir.
Fasıl V: Rü'yetullah Hakikati: Cennet'te Dolunayı Görür Gibi Görme Müjdesi
Müminlerin Cennet'te Rablerini hiçbir şüphe ve engel olmaksızın, dolunayın apaçık görüldüğü gibi görecekleri (rü'yetullah) müjdesi. Buhârî, bu kudsî müjdenin inkâr edilemez sahih rivayetlerini kaydederek Ehl-i Sünnet'in en büyük neşvesini tescil eder.
Fasıl VI: Kelâmullahın Mahiyeti ve Kur'an'ın Gayr-i Mahlûk Oluşu
Kur'ân-ı Kerîm, Allah Teâlâ'nın ezelî kelâmıdır; mahlûk ve yaratılmış değildir. Buhârî, bu hakikati ispat eden hadisleri sıralarken, kelâm sıfatının ezelîliğini Ehl-i Sünnet kelâm ulemâsının ittifakıyla arz eder.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Tevhidin Zirvesi 'Lâ İlâhe İllallâh' Hakikati
Kitâbü't-Tevhîd; kulun aklını kelâmî cedellerin çıkmaz sokaklarından kurtarıp saf nebevî nassların huzuruna teslim eden bir iman manifestosudur. Buhârî bu mühürle, Sahîh'i tevhidin zirvesinde tamamlamıştır.
Sıkça Sorulan Sorular ve Mütalaalar
Bu risalede İmam Buhârî'nin hangi temel eserleri ve rivayetleri esas alınmıştır?
el-Câmiu's-Sahîh, el-Edebü'l-Müfred, Halku Ef'âli'l-İbâd ve et-Târîhu'l-Kebîr gibi ana hadis ve kelâm kaynakları esas alınmıştır.
İmam Buhârî'nin hadis kabulündeki en belirgin ve tavizsiz sıhhat şartı nedir?
Râvilerin sadece aynı çağda yaşamış olmaları (muâsara) yetmeyip, bizzat bir araya geldiklerinin (liḳā ve semâ') kesin olarak sabit olması şartıdır.
Buhârî'nin eserlerinde zühd, takvâ ve tasavvuf irtibatı nasıl temerküz eder?
Kitâbü'r-Rikāk, Kitâbü'l-Îmân ve Kitâbü'd-Deavât bâblarıyla kalbin tasfiyesini, dünyevî zühdü ve nebevî ihsan ahlâkını en sahih nasslarla vazetmiştir.