Kitâbü'l-Îmân ve İhsan Mertebeleri: Kalbin Tasdiki, Dilin İkrarı ve Azaların Ameli
Fasıl I: İmanın Mahiyeti: Kavil ve Amelin Ayrılmazlığı
Sahîh-i Buhârî'nin Bed'ü'l-Vahy'den hemen sonra gelen ikinci kitabı Kitâbü'l-Îmân'dır. Buhârî, imanın sadece dille söylenen kuru bir söz veya kalpte gizli bir bilgiden ibaret olmadığını; bilakis kalbin tasdiki, dilin ikrarı ve bedenin ameliyle kemâle erdiğini (el-îmânü kavlün ve amel) Ehl-i Sünnet ittifakıyla vazeder.
Fasıl II: İmanın Artıp Eksilmesi: Mürciye Fırkasına Reddiye
Buhârî, 'Ameller imandan bir cüz değildir, günah işlemek imana zarar vermez' diyen Mürciye sapıklığına karşı Kur'an'dan âyetlerle cevap verir: 'İman edenlerin imanları kat kat artsın diye...' (el-Feth 48/4). İtaat ve salih amellerle iman ziyadeleşir, günah ve isyanla zayıflar. Bu anlayış, sâliki dâimî bir amelî gayrete sevk eder.
Fasıl III: Cibrîl Hadisi: İslâm, İman ve İhsan Hiyerarşisi
Hz. Ömer ve Ebû Hüreyre'den rivayet edilen meşhur Cibrîl (a.s.) hadisi: İslâm beş şartıyla zâhirî teslimiyettir; İman altı esasıyla kalbî tasdiktir; İhsan ise 'Allah'ı görüyormuş gibi ibadet etmendir, sen O'nu görmesen de O seni görmektedir' sırrıyla tasavvufun ve marifetullahın zirvesidir.
Fasıl IV: 'Hayâ İmandandır': Nebevî Ahlâkın İmanla Bütünleşmesi
Resûlullah'ın (s.a.v.) 'İmanın yetmiş küsur şubesi vardır; en üstünü Lâ ilâhe illallâh demek, en alt derecesi ise yoldan eziyet veren şeyi kaldırmaktır. Hayâ da imandan bir şubedir' buyruğu. Buhârî, ahlâk ile imanın birbirinden ayrılamayacağını bu nebevî şubelerle ispatlar.
Fasıl V: Büyük Günah İşleyenin Durumu: Hâricîler ve Mu'tezile'ye Reddiye
Büyük günah işleyen mümini kâfir sayan Hâricîlere ve dinden çıkmış kabul eden Mu'tezile'ye karşı Buhârî, günahkâr müminin dinden çıkmayacağını, ancak nâkıs bir imana sahip olduğunu sahih delillerle açıklar. Şefaat ve ilâhî mağfiret kapısı açıktır.
Fasıl VI: 'Müslüman, Dilinden ve Elinden Müslümanların Selâmette Olduğu Kimsedir'
İmanın cemiyet hayatındaki en somut meyvesi emniyet ve merhamettir. İnsanlara eziyet eden, gıybetini yapan, hakkını gasp eden kimsenin kâmil imandan mahrum olduğunu belirten hadislerin şerhi.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: İmanın İhsan Zirvesinde Nûrlanması
Kitâbü'l-Îmân; imanın kuru bir iddia değil, kalpte kök salan, dilde çiçek açan ve amellerde meyve veren canlı bir hidâyet ağacı olduğunu gösterir. Buhârî'nin iman tarifi, sâliki ihsan şuurunun dâimî murakabesine yükseltir.
Sıkça Sorulan Sorular ve Mütalaalar
Bu risalede İmam Buhârî'nin hangi temel eserleri ve rivayetleri esas alınmıştır?
el-Câmiu's-Sahîh, el-Edebü'l-Müfred, Halku Ef'âli'l-İbâd ve et-Târîhu'l-Kebîr gibi ana hadis ve kelâm kaynakları esas alınmıştır.
İmam Buhârî'nin hadis kabulündeki en belirgin ve tavizsiz sıhhat şartı nedir?
Râvilerin sadece aynı çağda yaşamış olmaları (muâsara) yetmeyip, bizzat bir araya geldiklerinin (liḳā ve semâ') kesin olarak sabit olması şartıdır.
Buhârî'nin eserlerinde zühd, takvâ ve tasavvuf irtibatı nasıl temerküz eder?
Kitâbü'r-Rikāk, Kitâbü'l-Îmân ve Kitâbü'd-Deavât bâblarıyla kalbin tasfiyesini, dünyevî zühdü ve nebevî ihsan ahlâkını en sahih nasslarla vazetmiştir.