el-Edebü'l-Müfred ve Ahlâk-ı Nebeviyye: Muâşeret, Sıla-i Rahim ve Edep Nizamı
Fasıl I: el-Edebü'l-Müfred'in Telif Hikmeti ve İslâm Ahlâkındaki Yeri
İmam Buhârî, Sahîh'indeki edep bâblarıyla yetinmeyerek ferdî ve ictimâî ahlâkın bütün şubelerini 1322 hadis ve âsâr ile el-Edebü'l-Müfred adlı müstakil şaheserinde cem etmiştir. 'Müfred' (müstakil, tek başına) adıyla anılması, eserin sırf edep ve ahlâka tahsis edilmiş olmasındandır. Eser; Müslümanın evinden çarşısına, komşuluktan akrabalık hukukuna kadar günlük hayatını nebevî bir zarafetle tanzim eder.
Fasıl II: Anne ve Babaya İhsan: Cennet Kapılarının Anahtarı
Eserin ilk ve en geniş bâbları anne ve babaya hürmet (birrü'l-vâlideyn) konusuna ayrılmıştır. Anneye yapılan iyiliğin cihaddan üstün tutulması; 'Rabbin rızâsı anne babanın rızâsında, Rabbin gazabı anne babanın gazabındadır' nebevî ikazı. Buhârî, ana-babasına öf bile diyen kimsenin mânevî kapılarının yüzüne kapanacağını belgeler.
Fasıl III: Sıla-i Rahim: Akrabalık Bağlarının İlâhî Rahmetle İrtibatı
Rahim (akrabalık) bağının Arş'a asılı olup 'Beni gözeteni Allah gözetsin, beni koparanı Allah rahmetinden koparsın' dediği kudsî hakikat. Akrabayı ziyaret etmek, arayıp sormak, küskünlükleri bitirmek rızkı genişleten ve ömrü bereketlendiren en büyük vesiledir.
Fasıl IV: Komşuluk Hukuku: 'Cebrâil Komşuyu Mirasçı Kılacak Zannettim' Sırrı
Komşuya eziyet etmemek, yemeğin kokusuyla bile olsa komşuyu gözetmek, gayrimüslim komşunun dahi hakkına riayet etmek. Resûlullah'ın (s.a.v.) 'Komşusu açken tok yatan bizden değildir' buyruğuyla çizdiği muazzam ictimâî dayanışma ahlâkı.
Fasıl V: Yetimlere, Kimsesizlere ve Hizmetkârlara Şefkat Kanatları
Yetime kol kanat gerenin Peygamber Efendimiz ile Cennet'te iki parmak gibi yan yana olacağı müjdesi. Yanında çalışan hizmetkâra yediğinden yedirmek, giydiğinden giydirmek ve ona gücünün yetmeyeceği yükü yüklememek edebi.
Fasıl VI: Dilin Âfetleri: Gıybet, Nemîme, Lanet ve Boş Sözden Sakınma
Müslümanın diliyle ve eliyle diğer insanların selâmette olduğu kimsedir. el-Edebü'l-Müfred; lanet okumaktan, sövmekten, yalandan ve koğuculuktan kaçınmanın kalbi nasıl nurlandırdığını gösterir. 'Ya hayır söyle ya da sus!' emri ahlâkın kalesidir.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Nebevî Nezaket ve Gönül Kırmama Sanatı
el-Edebü'l-Müfred; İslâm'ın kaba, haşin ve bencil insanı nasıl merhametli, ince ruhlu ve edep timsali bir ferd haline getirdiğini gösteren ebedî bir medeniyet vesikasıdır. Buhârî, edep olmadan ilmin felaket getireceğini bu eserle asırlara haykırmıştır.
Sıkça Sorulan Sorular ve Mütalaalar
Bu risalede İmam Buhârî'nin hangi temel eserleri ve rivayetleri esas alınmıştır?
el-Câmiu's-Sahîh, el-Edebü'l-Müfred, Halku Ef'âli'l-İbâd ve et-Târîhu'l-Kebîr gibi ana hadis ve kelâm kaynakları esas alınmıştır.
İmam Buhârî'nin hadis kabulündeki en belirgin ve tavizsiz sıhhat şartı nedir?
Râvilerin sadece aynı çağda yaşamış olmaları (muâsara) yetmeyip, bizzat bir araya geldiklerinin (liḳā ve semâ') kesin olarak sabit olması şartıdır.
Buhârî'nin eserlerinde zühd, takvâ ve tasavvuf irtibatı nasıl temerküz eder?
Kitâbü'r-Rikāk, Kitâbü'l-Îmân ve Kitâbü'd-Deavât bâblarıyla kalbin tasfiyesini, dünyevî zühdü ve nebevî ihsan ahlâkını en sahih nasslarla vazetmiştir.