es-Sünenü'l-Kübrâ: Ahkâm Hadisleri ve İslâm Hukuk Temelleri

Ebû Bekr el-Beyhakī'nin 10 muazzam cilt halinde tertip ettiği es-Sünenü'l-Kübrâ, İslâm fıkhının hadis müstenidatını toplayan emsalsiz bir şaheserdir. Eserde yirmi binden fazla rivayet, fıkıh bablarına göre sırasıyla zikredilmiş; merfû hadislerin yanı sıra mevkūf ve maktû rivayetler, sahâbe ve tâbiîn kavilleri bir araya getirilmiştir. Cüveynî, 'Bütün Şâfiîlerin İmâm Şâfiî üzerinde minneti varken, Beyhakī'nin Şâfiî ve mezhebi üzerinde minneti vardır' diyerek bu eserin azametine işaret etmiştir.

Eserin ibadet bölümleri, fıkhî ihtilafların hadis temellerini aydınlatır: Suyun vasıfları, abdest ve guslün sünnetleri, namazın rükünleri, kıraat, cemaat ve cuma namazı; zekât nisapları; hilâlin rüyeti ve oruç hükümleri; haccın menâsiki ve mikât sınırları. Beyhakī her bâbda en sahih senedi öne çıkararak fürû-i fıkhın nasslara nasıl dayandığını gösterir.

İktisadî hayat ve borçlar hukuku: Bey' akdinin rükünleri, faiz (ribâ) yasakları, selem, icâre, şirketler, vedia, âriyet ve rehin hükümleri. Beyhakī, piyasa intizamının ve adil ticaret ahlâkının nebevî ölçülerini rivayet zincirleriyle teyit eder.

Ceza hukuku sahasında: Nefis ve uzuv kısası, diyet miktarları ve âkile müessesesi; had cezalarının şüphelerle düşürülmesi prensibi; hırsızlık, zina, iftira ve eşkıyalık cezaları. Şeriatın can, mal, akıl, nesil ve din emniyetini muhafaza gayesi nasslarla ortaya konur.

Yargı teşkilatı ve devlet nizamı: Hâkimin vasıfları, muhakeme usûlü, şahitlerin adaleti ve tezkiye edilmesi, yemin ve ikrar; ümmetin birliği, imâmet şartları ve meşveret esası. Beyhakī, adaletin zedelenmemesi için hâkimin taşıması gereken nebevî vakar ve tarafsızlığı belgeler.

es-Sünenü'l-Kübrâ sadece bir rivayet derlemesi değil, yüksek bir tenkit meclisidir. Beyhakī senedlerdeki inkıtaları, mürsel ve mu'dal rivayetleri, râvilerin cerh ve ta'dîl durumlarını, şâz ve münker lafızları büyük bir vukûfiyetle beyan eder. Zayıf hadislerin hangi yollarla takviye edildiğini gösterir.

Beyhakī'nin Sünen'i, fıkıh ile hadis ilimlerinin birbirini tamamlayan iki kanat olduğunu ispatlar. Nass olmadan re'y ile hüküm vermenin tehlikeleri ve hadislerin bâtınî fıkhını kavramadan lafızcılık yapmanın kısırlığı bu muazzam eserin her sayfasında ilim taliplerine ders vermektedir.