Hâfız Ebû Bekr el-Beyhakī'nin Hayatı, İlim Seferleri ve Hadis Fıkhı Mirası

Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyn b. Alî el-Beyhakī, hicrî 384 (m. 994) senesinde Horasan bölgesinin Beyhak kasabasına bağlı Hüsrevcird köyünde dünyaya geldi. Küçük yaşta Kur'an-ı Kerîm'i hıfzetti ve bölgenin köklü ilim muhitlerinde hadis ve fıkıh derslerine başladı. Zekâsı, hâfızası ve takvâsıyla kısa sürede temâyüz etti.

İlim tahsili için Nîşâbûr, Merv, Bağdat, Kûfe ve Mekke'ye seyahatler yaptı. En büyük hocası el-Müstedrek müellifi Hâkim en-Nîsâbûrî idi; ondan binlerce rivayet dinledi ve hadis usûlünü tevarüs etti. Ayrıca Eş'arî kelâmının büyük üstadı İbn Fûrek ve Ebû İshak el-İsferâyînî'den akāid tahsil etti.

Beyhakī, yüz binlerce hadisi senetleri ve illetleriyle ezbere bilen 'Hâfız' unvanına erişti. Rivayetteki sika ve zabt kudreti, rical tenkidindeki adalet ve insafı, cerh ve ta'dîlde titizliği onu asrının hadis reisi makamına yükseltti. Zehebî onu 'Hadis imamlarının sonuncusu ve en kâmili' olarak tavsif eder.

Beyhakī'nin en mühim gayelerinden biri, İmâm Şâfiî'nin içtihatlarının doğrudan sahih hadis nasslarına dayandığını ispat etmekti. Telif ettiği es-Sünenü'l-Kübrâ, Ma'rifetü's-Sünen ve'l-Âsâr ve Hilâfiyyât eserleri Şâfiî mezhebinin deliller kütüphanesi oldu.

Beyhakī kelâm sahasında Ehl-i Sünnet Eş'arî mektebinin en mutedil ve nassa bağlı temsilcisidir. Hayatı boyunca zühd, kanaat ve vera' üzere yaşamış; sultanların saraylarından uzak durmuş, ilmi asla dünyevî menfaate alet etmemiştir.

Şu'abü'l-Îmân, es-Sünenü'l-Kübrâ, Delâilü'n-Nübüvve, el-Esmâ ve's-Sıfât, Kitâbü'z-Zühd, el-İ'tikād, el-Ba's ve'n-Nüşûr, el-Âdâb, Hayâtü'l-Enbiyâ ve onlarca diğer eseriyle İslâm medeniyetine yüzlerce ciltlik bir kütüphane armağan etmiştir.

Hicrî 458 senesinin Cemâziyelevvel ayında (m. 1066) Nîşâbûr'da vefat etti ve doğduğu yer olan Hüsrevcird'e nakledilerek defnedildi. Şeyhü'l-İslâm İsmâil b. Ahmed el-Beyhakī gibi evlatları ve yüzlerce talebesi onun rivayet ve dirayet meş'alesini kıyamete kadar taşıyacak silsileyi devam ettirdi.