Makâlât: Dört Kapı Kırk Makam, Şeriat, Tarikat, Marifet ve Hakikat

Fasıl I: Hacı Bektâş-ı Velî ve Makâlât'ın Doğuşu

Anadolu irfânının serçeşmesi Hünkâr Hacı Bektâş-ı Velî (1209-1271); Hoca Ahmed Yesevî ocağından beslenen Horasan mektebinin feyzini Anadolu topraklarına taşıyan ulu bir pîrdir. Moğol istilasının İslâm dünyasını kasıp kavurduğu bu buhranlı asırda kaleme aldığı *Makâlât* (Sözler/Makaleler); İslâm tasavvufunun hem zâhirî şeriatını hem de en derin bâtınî hakikatlerini cem eden eşsiz bir irfân anayasasıdır.

Eser; insanın topraktan yaratılışından başlayarak Hakk'a vuslatına kadar katetmesi gereken mânevî seyr-i sülûku 'Dört Kapı Kırk Makam' sistemiyle kusursuz bir hendeseye bağlamıştır.

Fasıl II: Dört Kapı'nın Kozmik Hiyerarşisi

Hacı Bektâş-ı Velî kâinatı ve insanı dört ana unsur (Anâsır-ı Erba'a) ve dört temel kapı üzerinden tahlil eder:

• Birinci Kapı - Şeriat: Hava unsuruna tekabül eder. Zâhirî hükümler, ibadetler, helal-haram sınırları ve toplum nizamıdır. Kulun bedensel arınmasıdır.
• İkinci Kapı - Tarikat: Ateş unsuruna tekabül eder. Mürşide biat, nefisle mücâhede, aşk ateşiyle yanmak ve kalbin mâsivâdan tasfiyesidir.
• Üçüncü Kapı - Marifet: Su unsuruna tekabül eder. Kalp gözünün açılması, ledün ilmi, nefsi bilmek ve ilâhî sırların idrak edilmesidir.
• Dördüncü Kapı - Hakikat: Toprak unsuruna tekabül eder. Mutlak tevâzû, fenâfillâh, Hakk ile Hakk olmak ve vahdet-i vücûd sırrına ermektir.

Fasıl III: Şeriat Kapısının On Makamı

Şeriat kapısına ayak basan talibin aşması gereken 10 makam:

1. İman etmek ve kelime-i tevhidi kalbe nakşetmek.
2. İlim öğrenmek ve cehaleti kovmak.
3. Namaz, oruç, zekât ve hac gibi farz ibadetleri huşû ile ifa etmek.
4. Helalinden rızık kazanmak ve faizden, haramdan kaçınmak.
5. Nikâhlanmak ve iffeti muhafaza etmek.
6. Hayız ve nifas gibi necis hallerden şer'î taharetle arınmak.
7. Sünnet-i Seniyye'ye ve Ehl-i Sünnet cemaatine sımsıkı sarılmak.
8. Bütün mahlûkata karşı şefkat ve merhamet göstermek.
9. Helal taam yemek ve temiz libas giymek.
10. Emr-i bi'l-ma'rûf ve nehy-i ani'l-münker (iyiliği emredip kötülükten men etmek).

Fasıl IV: Tarikat Kapısının On Makamı

Kalp ateşini tutuşturan Tarikat kapısının 10 makamı:

1. Nasûh tövbesiyle mürşid elinden el almak.
2. Mürşidin her emrine tereddütsüz râm olmak.
3. Saçını, sakalını, libasını ve kalbini teberrüken mürşide teslim etmek.
4. Nefis arzularına karşı amansız mücâhede etmek.
5. Dergâhta, yolda ve cemiyette canla başla hizmet etmek.
6. Allah'ın celâlinden korkmak (Havf).
7. Allah'ın rahmetinden ümidini kesmemek (Recâ).
8. Hırka, taç ve nasihat ile tezyin olmak.
9. Hakk yolunda olan kardeşlerle cemiyet ve birlik içinde bulunmak.
10. Aşk, şevk ve sefâ ile Hakk'a yönelmek.

Fasıl V: Marifet Kapısının On Makamı

Gönül menfezlerinin açıldığı Marifet kapısının 10 makamı:

1. Edep kuşanmak; zâhir ve bâtında edebi terk etmemek.
2. Haşyetullâh ile kalbin titremesi.
3. Dünyevî lezzetlerden ve nefsin heveslerinden perhiz etmek (Zühd).
4. Başa gelen musibetlere ve çilelere sabretmek.
5. Cenâb-ı Hakk'tan ve insanlardan hayâ etmek.
6. Cömertlikte akarsu gibi olmak; infak etmek.
7. İlm-i ledün ve hikmet kapılarını aralamak.
8. Sükûnet, vakar ve hilm sahibi olmak.
9. Kâinattaki zerrelerden kürrelere her ânı tefekkür etmek.
10. Kendini bilmek: 'Nefsini bilen Rabbini bilir' sırrına ermek.

Fasıl VI: Hakikat Kapısının On Makamı

Vahdet deryasında eriten Hakikat kapısının 10 zirve makamı:

1. Toprak gibi mütevazı olmak; üzerine basana bile gül bitirmek.
2. Yetmiş iki milleti bir görmek; hiçbir insanı ayıplamamak.
3. Eline, diline, beline sahip olmak (Evrensel Bektâşî Kanunu).
4. Hakk'ın kazâ ve kaderine tam rıza göstermek.
5. Yalnızca Allah'a tevekkül etmek ve sebepleri aşmak.
6. Müşâhede makamında her zerrede ilâhî tecellîyi temaşa etmek.
7. Vahdet-i vücûd hakikatinde kesreti eritmek.
8. İlâhî sırları nâehle fâş etmemek; ketûm olmak.
9. Gece seherlerinde vasıtasız münâcât zevkini tatmak.
10. Fenâfillâh olup Hakk ile bekâ bulmak (Bekâbillâh).

Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: İnsân-ı Kâmil Olma Menfezi

Hünkâr Hacı Bektâş-ı Velî'nin Makâlât'ı; şeriatsız bir tasavvufun bâtıl, aşksız bir şeriatın ise kuru bir şekilcilik olduğunu ilan eden şaheserdir. Dört kapının kırk makamını hakkıyla geçen sâlik; yaşayan bir Kur'an ve 'İnsân-ı Kâmil' haline gelir.

Sihravemen Bektâşî Külliyatı; bu kutlu yolu çağın idrakine sunmaktan şeref duyar.