Kitâbü'l-Fevâid: Eline Diline Beline Sahip Olma Kanunu ve Nefis Tezkiyesi

Fasıl I: Kitâbü'l-Fevâid'in Ahlâkî Omurgası

Hacı Bektâş-ı Velî'ye nispet edilen *Kitâbü'l-Fevâid* (Faydalar Kitabı); müridlerin, dervişlerin ve cemiyet fertlerinin günlük hayatta tatbik etmesi gereken ahlâkî, amelî ve rûhânî prensipleri vaz'eden kudsî bir rehberdir.

Eser; kuru ahlâk vaazlarının ötesinde, insan psikolojisini ve nefsin hilelerini bir kalp hekimi hassasiyetiyle masaya yatırır.

Fasıl II: Altın Düstur: 'Eline, Diline, Beline Sahip Ol'

Bektâşî irfânının dünyaca bilinen evrensel ahlâk manifestosu üç temel esastan ibarettir:

• Eline Sahip Ol: Kimsenin malına el uzatma, hırsızlık yapma, zulmetme, kimseye vurma ve harama dokunma.
• Diline Sahip Ol: Yalan söyleme, gıybet etme, iftira atma, kalp kırma, küfretme ve sırrı fâş eyleme.
• Beline Sahip Ol: Zina yapma, şehvetinin kölesi olma, neslini ve ırzını lekeleme, haram zevklerin peşinde helâk olma.

Fasıl III: Nefsin Yedi Başı ve Ejderhayı Ehlîleştirmek

Kitâbü'l-Fevâid nefsi yedi başlı bir ejderhaya benzetir: Şehvet, öfke, kibir, haset, cimrilik, oburluk ve tembellik.

Nefsi öldürmek mümkün ve caiz değildir; zira nefis insanın biniti hükmündedir. Asıl marifet, o ejderhanın başına şeriat ve edep gemini vurarak onu melekût yolunda hizmetkâr kılmaktır.

Fasıl IV: Aklın Üç Mertebesi: Meâş, Meâd ve Akli Küll

Hacı Bektâş aklı üç mertebede sınıflandırır:

1. Akl-ı Meâş: Dünyalık geçimi, ticareti ve maddî menfaatleri düşünen avam aklı.

2. Akl-ı Meâd: Âhireti, kabri, cennet ve cehennemi düşünerek ibadet eden havâs aklı.

3. Akl-ı Küll (Nûrânî Akıl): Yalnızca Allah'ın rızasını arayan, masivâyı silip atan peygamberler ve kâmil velîlerin aklı.

Fasıl V: Helal Lokma ve Beden Riyâzeti

Hünkâr buyurur ki: 'Kursağına bir lokma haram giren kimsenin kırk gün duası kabul olmaz, kalbi kararır ve ibadetten zevk alamaz.' Helal lokma kalbin çırasıdır; haram lokma ise o çırayı söndüren pis sudur.

Alın teriyle kazanmak, kimseye yük olmamak ve kazancından muhtaçlara pay ayırmak dervişliğin ilk şartıdır.

Fasıl VI: Dedikodu ve Kibrin Kalbi Öldürmesi

Fevâid risâlesinde gıybet ve haset 'mânevî veba' olarak nitelendirilir. Başkasının kusuruyla meşgul olan kimse kendi nefsinin ayıplarını göremez hale gelir.

'Kendi ayıbını gören başkasının ayıbını göremez' hikmeti gereğince; sâlik dilini sükûta, kalbini tefekküre alıştırmalıdır.

Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Gönül Yıkmayanların Menbâı

Hacı Bektâş-ı Velî'nin şu sözü eserin can damarıdır: 'Bir kez gönül yıktın ise / Bu kıldığın namaz değil / Yetmiş iki millet dahi / Elin yüzün yumaz değil.' Gönül kâbesini ihya eden kimse Arş'ın sahibine dost olur.

Sihravemen Fevâid Külliyatı; ahlâkın zirvesine tırmanmak isteyen gönül taliplilerine rehberlik eder.