Fasıl I: Tabîbü'l-Kulûb ve'l-Ebdân: Beden ve Ruh Hekimliğinin Birliği
Akşemseddin hazretleri sadece kalpleri irşad eden bir mürşid değil; aynı zamanda tıp tarihinde çağ açan devasa bir hekimdir. İslâm hekimlik geleneğinde o, 'Tabîbü'l-Kulûb ve'l-Ebdân' (Kalplerin ve Bedenlerin Tabibi) unvanıyla anılır.
Onun Türkçe kaleme aldığı *Mâddetü'l-Hayât* (Hayat Maddesi) adlı tıp eseri; tıbb-ı nebevî ile deneysel hekimliği harmanlayan eşsiz bir şaheserdir.
Fasıl II: Mikrop Teorisinin İlk İzahı: Pasteur'den 4 Asır Önce
Batı dünyasında mikroorganizmaların hastalıklara yol açtığı teorisi 19. yüzyılda Louis Pasteur ve Robert Koch'a nispet edilirken; Akşemseddin hazretleri 15. yüzyılda *Mâddetü'l-Hayât*'ta aynen şöyle yazmıştır:
'Hastalıkların insanlarda birer birer ortaya çıktığını zannetmek hatadır. Hastalık, insandan insana sirayet etmek sûretiyle geçer. Bu sirayet gözle görülemeyecek kadar küçük, fakat canlı tohumlar vasıtasıyla olur!'
Bu cümle, modern tıbbın mikrobiyoloji ve bulaşıcı hastalıklar ilminin tarihteki ilk açık ve net tarifidir.
Fasıl III: Canlı Tohumlar (Tohum-ı Maraz) ve Havadaki Yayılım
Akşemseddin bu gözle görülmeyen canlı tohumların nefes, temas, kirli su ve hava yoluyla yayıldığını belirtmiş; salgın hastalıklar esnasında hastaların tecrit edilmesini (karantina) ve temizliğin titizlikle korunmasını emretmiştir.
Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) 'Bir yerde vebâ çıktığını duyarsanız oraya girmeyiniz; bulunduğunuz yerde çıkarsa oradan kaçmayınız' hadis-i şerifinin biyolojik hikmetini asırlar öncesinden şerh etmiştir.
Fasıl IV: Kanser (Seratân) Teşhis ve Tedavisi
Akşemseddin eserinde çağımızın amansız hastalığı olan kanseri 'Seratân' (Yengeç) adıyla incelemiş, tümörlerin damarları ahtapot gibi sarışını tasvir etmiştir.
Erken teşhis edildiğinde şifâsının mümkün olduğunu belirterek, bazı zehirli bitkilerin damıtılmış özleriyle hazırladığı özel terkipleri kanser hastalarına tatbik etmiştir.
Fasıl V: Su Şifâsı, Bal ve Şifalı Bitkiler Eczânesi
*Mâddetü'l-Hayât*'ta Anadolu'nun endemik bitkileri, çam sakızı, çörek otu, bal, sirke ve dağ kaynak sularının mineral şifâları detaylandırılmıştır.
Akşemseddin yapay kimyasallar yerine bedenin kendi bağışıklık sistemini kuvvetlendiren fıtrî ve Nebevî ilaçları tercih etmiştir.
Fasıl VI: Psikosomatik İrfan: Ruhsal Yaraların Bedene Sirayeti
Büyük tabip bildirir ki; kindarlık, haset, öfke, korku ve aşırı hırs gibi kalbî marazlar karaciğeri, mideyi ve kalbi iflas ettirir.
Hastanın önce kalbini tövbe, zikir ve tevekkülle sükûnete kavuşturmayan tabip, bedene verdiği ilaçlarla asla tam şifâ sağlayamaz.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: İsm-i Şâfî'nin Âlemdeki Tecellîsi
'Ve izâ meridtü fe-hüve yeşfîn' (Hastalandığım zaman bana şifâ veren O'dur). Akşemseddin'in tıp felsefesi; ilacı bir sebep, şifâyı ise doğrudan Şâfî-i Zülcelâl'in melekûtî lütfu olarak idrak etmektir.
Sihravemen Mâddetü'l-Hayât Külliyatı; tıp ile tasavvufun bu muhteşem izdivacını günümüz araştırmacılarına sunar.