Pendnâme ve Ahlâk-ı Hamîde Hikmetleri: Asırları Aşan Nasihatler

Fasıl I: Pendnâme'nin Medeniyetimizdeki Yeri ve Şöhreti

Ferîdüddîn Attâr'ın İslâm coğrafyasında en geniş kitlelere ulaşan, Selçuklu ve Osmanlı mekteplerinde çocuklara Kur'ân-ı Kerîm'den sonra ilk Farsça ve ahlâk ders kitabı olarak okutulan şaheseri *Pendnâme* (Öğütler Kitabı)'dir.

Eser; sade, akıcı ve veciz beyitleriyle insan ruhunun erdemlerini tanzim eden, kötülükleri kökünden kazıyan bir ahlâk ve edep anayasasıdır.

İsmail Hakkı Bursevî'den Şem'î'ye kadar onlarca büyük Osmanlı allâmesi Pendnâme'yi şerh etmiş ve medrese müfredatının tacı kılmıştır.

Fasıl II: Besmele ve Tevhid İle Başlayan Hikmet Kapısı

Pendnâme Cenâb-ı Hakk'a hamd ve senâ ile başlar: 'Hamd ol Hâlık'a ki cihanı yoktan var etti; toprağa can üfledi ve insanı akıl nûruyla mükerrem kıldı.'

Attâr bütün ahlâkî faziletlerin temelini sağlam bir tevhid inancına ve ahiret şuuruna bağlar. Allah korkusu ve sevgisi olmayan kalpte hiçbir erdem kök salamaz.

Fasıl III: Dilin Âfetleri ve Sükûtun Fazileti

Pendnâme'nin en çarpıcı bölümlerinden biri dilin korunması (hıfz-ı lisân) mevzusudur:

'Ey oğul! Söz gümüş ise sükût altındır. Dilini yalandan, gıybetten, koğuculuktan ve boş sözden muhafaza et. Dil bir yırtıcı hayvandır; onu ağız kafesinde tutmazsan döner sahibini parçalar!'

Fasıl IV: Cömertlik (Cûd ve Sehâvet) ve Helâl Lokma

Attâr cömertliği imanın en büyük nişanesi sayar. Cimrilik ise kalbin en müzmin ve karanlık hastalığıdır.

'Veren el ol, alan el olma; sofranı fakirlere ve yetimlere aç. Bil ki malın bekāsı infak iledir. Boğazından geçen her lokmanın helâl olmasına dikkat et; zira haram lokma kalbi karartır ve ibadetin tadını yok eder.'

Fasıl V: Kibir, Haset ve Öfke Marazlarının Tedavisi

Eserde nefsin üç büyük helâk edici mikrobu cerrah titizliğiyle teşhis edilir:

• Kibir: Kendini başkalarından üstün görmek (Şeytan'ın helâk olma sebebi). Tedavisi tevazu ve kendi topraktan yaratılışını hatırlamaktır.
• Haset: Başkasındaki nimeti kıskanmak. Hasetçi aslında Allah'ın taksimine itiraz eder.
• Gazap (Öfke): Bir anlık çılgınlık olup sonu ebedî pişmanlıktır. Tedavisi abdest almak ve susmaktır.

Fasıl VI: Dostluk ve Yoldaşlık Âdâbı

Pendnâme insan ilişkilerini ve arkadaş seçimini mükemmel ölçülerle tanzim eder: 'Kötü arkadaşla düşüp kalkma; zira demirci dükkânına giren ya ateşten yanar ya da is kokar. Sâlihlerle beraber ol ki onların nûru seni de aydınlatsın.'

Anne ve babaya hürmet, komşu hakkı ve emanete sadakat en kat'î nasihatlerdendir.

Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Âdâb-ı Hayât ve Saâdet Fermanı

Attâr'ın Pendnâme'si; yalnızca çocuklar için değil, ömrün her merhalesinde insanın vicdanını diri tutan ebedî bir başucu kitabıdır.

Sihravemen Pendnâme Külliyatı; bu kadîm ahlâk hazinesini günümüz insanının idrakine zengin şerhlerle takdim eder.