İlâhînâme ve Altı Nefsânî Arzu: Dünyevî Hırslardan İlâhî Marifete

Fasıl I: İlâhînâme'nin Konusu ve Çerçeve Hikâyesi

Ferîdüddîn Attâr'ın en derin hikmet mesnevîlerinden biri olan *İlâhînâme* (İlâhî Kitap / Tanrı Kitabı); bir padişah (kâmil akıl/ruh) ile onun dünyevî arzulara kapılmış altı oğlu (insanın iç kuvvetleri) arasındaki diyaloglar üzerine kuruludur.

Padişah bir gün oğullarını toplar ve her birine kalbindeki en büyük arzunun ne olduğunu sorar. Oğullarının verdiği cevaplar, insanoğlunun asırlardır peşinden koştuğu altı büyük vehim ve seraptır.

Padişah her bir oğlunun arzusunu yüzlerce temsili hikâye ile tahlil ederek, onları geçici maddî hedeflerden ebedî ilâhî marifete yönlendirir.

Fasıl II: Birinci Oğul: Perî Kızı Arzusu (Şehvet ve Güzellik Aşkı)

İlk oğul olağanüstü güzellikteki bir Perî kızına âşık olmak ve onunla vuslata ermek istediğini söyler. Bu arzu, nefsin fiziksel güzelliklere ve şehvete olan meylini remzeder.

Baba ona der ki: 'Fâni bir et ve kemik yığınına duyulan aşk tez geçer; yüz kırışır, beden çürür. Sen o sûrette tecellî eden Mutlak Cemâl'e âşık ol ki aşkın ebedî olsun!'

Fasıl III: İkinci Oğul: Büyücülük (Sihir) ve Doğaüstü Güç Arzusu

İkinci oğul gizli ilimleri ve büyü sanatını öğrenerek insanları ve tabiatı teshir etmek, parmak uçlarıyla mucizeler göstermek ister.

Baba uyarır: 'Sihir nefsin karanlık oyunudur ve sahibini cehennem çukuruna yuvarlar. Sen başkalarını teshir etmeyi bırak da kendi içindeki azgın nefis canavarını teshir et! Hakiki kudret keramette değil ubûdiyyettedir.'

Fasıl IV: Üçüncü Oğul: Câm-ı Cem Arzusu (Gaybı Gösteren Kadeh)

Üçüncü oğul efsanevî hükümdar Cemşîd'in bütün dünyayı ve gayb âlemini gösteren sihirli kadehi 'Câm-ı Cem'i ele geçirmek ister.

Baba açıklar: 'Câm-ı Cem dışarıdaki bir kadeh veya kristal küre değildir; o senin arınmış kalbindir! Kalbini günah pasından temizlersen, yedi kat gök ve arşın sırları o kadehte sana apaçık görünür.'

Fasıl V: Dördüncü Oğul: Âb-ı Hayât Arzusu (Ölümsüzlük Suyu)

Dördüncü oğul Hızır'ın (a.s.) Karanlıklar Ülkesi'nde (Zulümât) bulup içtiği ölümsüzlük suyunu içerek bu dünyada ebediyen yaşamak ister.

Baba ikaz eder: 'Bu çürük dünya zindanında bin yıl yaşasan ne çıkar? Asıl Âb-ı Hayât marifetullah suyudur. İlim ve irfan suyunu içen can, bedeni toprağa girse bile kıyamete kadar diridir.'

Fasıl VI: Beşinci ve Altıncı Oğul: Süleyman'ın Yüzüğü ve Simya

Beşinci oğul rüzgârlara, cinlere ve kuşlara hükmeden Hz. Süleyman'ın mührünü (dünya hâkimiyetini ve iktidarı); altıncı oğul ise bakırı altına çeviren Kimyâ iksirini (sınırsız zenginliği) talep eder.

Baba cevap verir: 'İktidar bir nefeslik rüzgârdır; Süleyman bile tahtını ölüme terk etti. Zenginlik ise mezar kapısında biter. Asıl mühür nefse vurulan zikir mührüdür; asıl simya ise bakır nefsi altın ruha dönüştürmektir.'

Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Kalp Ülkesinin Sultanı Olmak

İlâhînâme'nin sonunda altı oğul da vehimlerinden tövbe ederek babalarının ayaklarına kapanır ve nefs terbiyesine başlarlar. Eser, insanın bütün dünyevî hırslarını ilâhî marifete çeviren muazzam bir pedagoji dersidir.

Sihravemen İlâhînâme Külliyatı; hakikat sevdalılarına heveslerden arınmış saf bir kalp pusulası sunar.