Esrârnâme ve Vahdet-i Vücûd Hikmetleri: Mevlânâ'ya Verilen Sırlar Kitabı

Fasıl I: Tarihî Mülâkat: Attâr ile Genç Mevlânâ'nın Buluşması

İslâm irfan tarihinin en esrarlı ve kudsî anlarından biri; Moğol istilası öncesinde Belh'ten hicret eden Bahâeddin Veled ve henüz çocuk yaştaki oğlu Celâleddîn-i Rûmî'nin (Mevlânâ) Nişabur'da Şeyh Ferîdüddîn Attâr'ı ziyareti esnasında yaşanmıştır.

İhtiyar Attâr, arkasından yürüyen genç Celâleddîn'e bakarak meşhur kehanetini dile getirmiştir: 'Subhânallâh! Bir ırmak bir ummanın arkasından gidiyor!' Ardından ceketinin altından çıkardığı *Esrârnâme* (Sırlar Kitabı) mesnevîsini genç Mevlânâ'ya hediye etmiştir.

Mevlânâ ömrü boyunca bu eseri yanından ayırmamış ve Mesnevî'sinde defalarca Attâr'ın hikmetlerine atıfta bulunmuştur.

Fasıl II: Hilkat Kozmolojisi: Akl-ı Küll ve Nefs-i Külliyye

Esrârnâme; varlığın başlangıcı (mebde') ile sonunu (meâd) şerh eden kozmolojik bir mimariye sahiptir. Cenâb-ı Hakk'ın 'Kün' (Ol!) emriyle ilk yarattığı cevher Akl-ı Küll'dür.

Akl-ı Küll'den Nefs-i Külliyye, ondan felekler ve yıldızlar, nihayet anâsır-ı erba'a (dört unsur) ve üç mevalid (madenler, bitkiler, hayvanlar) zuhur etmiştir. Bu silsilenin en son ve en kâmil halkası insandır.

Fasıl III: Ruhun Ten Kafesine İnişi ve Gurbet Feryadı

Attâr, ruhun melekût âleminden maddî cesede inişini hazin bir gurbet hikâyesi olarak anlatır. Ruh Arş'ın bülbülü iken, et ve kemikten örülü çamur kafesine hapsedilmiştir.

Bu sebeple insan dünyada ne kadar zengin ve mesut olursa olsun, içinde dinmeyen bir hasret ve eksiklik hisseder. Bu hasret, ruhun asıl vatanı olan melekût âlemine duyduğu sıla özlemidir.

Fasıl IV: Dört Unsurun Savaşı ve İtidal Dengesi

İnsan bedeninde Ateş (hararet), Hava (nem), Su (soğukluk) ve Toprak (kuruluk) sürekli bir mücadele halindedir. Hastalık bu unsurların dengesinin bozulması; ölüm ise bu dengenin tamamen dağılmasıdır.

Mevlânâ'nın 'Dört unsur birbirinin zıddıdır; onları bir arada tutan ilâhî sanattır' mısraları doğrudan Esrârnâme'nin bu faslından fışkırmıştır.

Fasıl V: Zamanın İllüzyonu ve Ezel-Ebed Ayniyeti

Esrârnâme'de zamanın izafiyeti ve rüyamsı yapısı muazzam misallerle sergilenir: Geçmiş ve gelecek sadece beşerî zihnin vehmidir; Hak katında tek bir 'Ân-ı Dâim' mevcuttur.

Bu ânı yakalayan arif, zamanın kayıtlarından kurtularak ezel ile ebedin tek bir noktada birleştiği vahdeti temaşa eder.

Fasıl VI: Ölümün Hakikati: Perdenin Yırtılması

Attâr ölümü korkutucu bir yok oluş değil; bir hamamdan çıkıp temiz elbiseler giymek gibi bir arınma olarak tarif eder.

Ölüm anında beden zindanı yıkılır ve ruh sonsuz feleklere kanat açar. Dünyada iken nefsini öldürenler için ölüm, düğün gecesidir (Şeb-i Arûs fikrinin tohumları).

Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Sırrın Sırrına Ermek

Esrârnâme; kulun kâinattaki yerini, yaradılış gayesini ve Rabbinin sonsuz azametini idrak etmesi için yazılmış kudsî bir şifredir.

Sihravemen Esrârnâme Külliyatı; Mevlânâ'yı yoğuran bu kadîm irfan pınarını en yetkin şerhlerle okuyucularına sunar.