Fasıl I: Seyyidü'l-Âyât ve Arş-ı Âzam Kürsüsü: Âyetü'l-Kürsî'nin
Fasıl I: Zübdetü'l-Fuhûs'un Doğuşu ve İbnü'l-Arabî İttisâli
Şârih-i Mesnevî İsmâil Ankaravî; Mevlânâ âşığı olduğu kadar aynı zamanda Şeyh-i Ekber Muhyiddîn İbnü'l-Arabî mektebinin de en seçkin Osmanlı temsilcilerindendir. Şeyh-i Ekber'in en muazzam ve anlaşılması en çetin eseri olan *Fusûsu'l-Hikem*'in hulâsası niteliğindeki *Nakşü'l-Fusûs* üzerine telif ettiği *Zübdetü'l-Fuhûs fî Nakşi'l-Fusûs* (Fusûs Nakşında İncelemelerin Özü); Ekberî irfanın zirve metinlerindendir.
Ankaravî bu şerhiyle; Fusûs'un çetrefilli kavramlarını duru bir dille izah etmiş, zâhir ulemâsının vahdet-i vücûda yönelttiği 'hulûl ve ittihad' iftiralarını kökünden çürütmüştür.
Fasıl II: 27 Peygamber Kelimesi ve Hikmet Tecellîleri
Eserde 27 büyük peygamberin her birine tahsis edilmiş olan ilâhî kelime ve hikmet incelenir: Âdem (Hikmet-i İlâhiyye), Şît (Hikmet-i Nefsiyye), Nûh (Hikmet-i Sübbûhiyye), İdrîs (Hikmet-i Kuddûsiyye), İbrâhîm (Hikmet-i Müheymiyye), İsmâîl (Hikmet-i Aliyye), Yûsuf (Hikmet-i Nûriyye), Mûsâ (Hikmet-i Ulviyye) ve Muhammed (Hikmet-i Ferdiyye - a.s.).
Her peygamber, Cenâb-ı Hakk'ın bir esmâsının kâinattaki tam mazharı ve tercümanıdır.
Fasıl III: A'yân-ı Sâbite: İlâhî İlimdeki Ezeli Suretler
Zübdetü'l-Fuhûs'un en derin bölümlerinden biri 'A'yân-ı Sâbite'dir. Varlıkların henüz maddî âlemde yaratılmadan önce Cenâb-ı Hakk'ın ezelî ilminde sâbit olan hakikatleri, istidatları ve projeleridir.
Ankaravî buyurur ki: 'A'yân-ı sâbite vücûd kokusu koklamamıştır.' Onlar varlıklarını zatlarından değil, Mutlak Vücûd'un üzerlerine düşen nûr tecellîsinden alırlar.
Fasıl IV: Feyz-i Akdes ve Feyz-i Mukaddes Tefriki
İlâhî feyzin iki mertebesi:
- Feyz-i Akdes (En Kutsal Taşma): Zât'tan Zât'a olan tecellîdir ki bununla a'yân-ı sâbite ilâhî ilimde taayyün eder.
- Feyz-i Mukaddes (Kutsal Taşma): A'yân-ı sâbitenin istidatlarına göre haricî varlık (şehâdet âlemi) sahasına çıkarılması ve tecellî etmesidir.
Fasıl V: Vahdet-i Vücûd: Kesrette Vahdeti Görmek
Ankaravî vahdet-i vücûdun panteizm (maddecilik/tabiatperestlik) ile karıştırılmasına şiddetle karşı çıkar. Eşya Allah değildir; fakat eşyanın müstakil ve Allah'tan bağımsız bir varlığı da yoktur.
Güneş doğduğunda yıldızların ışığının kaybolması gibi; Zât-ı Hakîkî tecelli ettiğinde mâsivâ kendi zâtında yokluğa (adem) mahkûmdur.
Fasıl VI: Hakîkat-i Muhammediyye ve İsm-i Câmî
Peygamber Efendimiz Hazret-i Muhammed Mustafâ (s.a.v.); bütün esmâ ve sıfatları kendinde cem eden 'İsm-i Câmî'nin (Allah isminin) tam ve kâmil mazharıdır. Âlemler O'nun nûrundan halk edilmiş ve varlık O'nun hürmetine kemâle ermiştir.
Ankaravî'ye göre Resûlullah'a tam ittibâ etmeyen kimsenin vahdet deryasından bir katre dahi tatması muhaldir.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Akıl Gemisini Hayret Denizinde Batırmak
Zübdetü'l-Fuhûs'un nihai durağı 'Hayret' makamıdır. 'Rabbim hayretimi artır' nebevî duası uyarınca arif; varlığın akıl almaz azameti karşısında parmağını ısırıp hayret deryasına dalar.
Sihravemen Ekberî İrfan Külliyatı; bu felsefî ve tasavvufî şaheseri en sahih çizgide takdim eder.
Fasıl I: Zübdetü'l-Fuhûs'un Doğuşu ve İbnü'l-Arabî İttisâli
Şârih-i Mesnevî İsmâil Ankaravî; Mevlânâ âşığı olduğu kadar aynı zamanda Şeyh-i Ekber Muhyiddîn İbnü'l-Arabî mektebinin de en seçkin Osmanlı temsilcilerindendir. Şeyh-i Ekber'in en muazzam ve anlaşılması en çetin eseri olan *Fusûsu'l-Hikem*'in hulâsası niteliğindeki *Nakşü'l-Fusûs* üzerine telif ettiği *Zübdetü'l-Fuhûs fî Nakşi'l-Fusûs* (Fusûs Nakşında İncelemelerin Özü); Ekberî irfanın zirve metinlerindendir.
Ankaravî bu şerhiyle; Fusûs'un çetrefilli kavramlarını duru bir dille izah etmiş, zâhir ulemâsının vahdet-i vücûda yönelttiği 'hulûl ve ittihad' iftiralarını kökünden çürütmüştür.
Fasıl II: 27 Peygamber Kelimesi ve Hikmet Tecellîleri
Eserde 27 büyük peygamberin her birine tahsis edilmiş olan ilâhî kelime ve hikmet incelenir: Âdem (Hikmet-i İlâhiyye), Şît (Hikmet-i Nefsiyye), Nûh (Hikmet-i Sübbûhiyye), İdrîs (Hikmet-i Kuddûsiyye), İbrâhîm (Hikmet-i Müheymiyye), İsmâîl (Hikmet-i Aliyye), Yûsuf (Hikmet-i Nûriyye), Mûsâ (Hikmet-i Ulviyye) ve Muhammed (Hikmet-i Ferdiyye - a.s.).
Her peygamber, Cenâb-ı Hakk'ın bir esmâsının kâinattaki tam mazharı ve tercümanıdır.
Fasıl III: A'yân-ı Sâbite: İlâhî İlimdeki Ezeli Suretler
Zübdetü'l-Fuhûs'un en derin bölümlerinden biri 'A'yân-ı Sâbite'dir. Varlıkların henüz maddî âlemde yaratılmadan önce Cenâb-ı Hakk'ın ezelî ilminde sâbit olan hakikatleri, istidatları ve projeleridir.
Ankaravî buyurur ki: 'A'yân-ı sâbite vücûd kokusu koklamamıştır.' Onlar varlıklarını zatlarından değil, Mutlak Vücûd'un üzerlerine düşen nûr tecellîsinden alırlar.
Fasıl IV: Feyz-i Akdes ve Feyz-i Mukaddes Tefriki
İlâhî feyzin iki mertebesi:
- Feyz-i Akdes (En Kutsal Taşma): Zât'tan Zât'a olan tecellîdir ki bununla a'yân-ı sâbite ilâhî ilimde taayyün eder.
- Feyz-i Mukaddes (Kutsal Taşma): A'yân-ı sâbitenin istidatlarına göre haricî varlık (şehâdet âlemi) sahasına çıkarılması ve tecellî etmesidir.
Fasıl V: Vahdet-i Vücûd: Kesrette Vahdeti Görmek
Ankaravî vahdet-i vücûdun panteizm (maddecilik/tabiatperestlik) ile karıştırılmasına şiddetle karşı çıkar. Eşya Allah değildir; fakat eşyanın müstakil ve Allah'tan bağımsız bir varlığı da yoktur.
Güneş doğduğunda yıldızların ışığının kaybolması gibi; Zât-ı Hakîkî tecelli ettiğinde mâsivâ kendi zâtında yokluğa (adem) mahkûmdur.
Fasıl VI: Hakîkat-i Muhammediyye ve İsm-i Câmî
Peygamber Efendimiz Hazret-i Muhammed Mustafâ (s.a.v.); bütün esmâ ve sıfatları kendinde cem eden 'İsm-i Câmî'nin (Allah isminin) tam ve kâmil mazharıdır. Âlemler O'nun nûrundan halk edilmiş ve varlık O'nun hürmetine kemâle ermiştir.
Ankaravî'ye göre Resûlullah'a tam ittibâ etmeyen kimsenin vahdet deryasından bir katre dahi tatması muhaldir.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Akıl Gemisini Hayret Denizinde Batırmak
Zübdetü'l-Fuhûs'un nihai durağı 'Hayret' makamıdır. 'Rabbim hayretimi artır' nebevî duası uyarınca arif; varlığın akıl almaz azameti karşısında parmağını ısırıp hayret deryasına dalar.
Sihravemen Ekberî İrfan Külliyatı; bu felsefî ve tasavvufî şaheseri en sahih çizgide takdim eder.