Fasıl I: Seyyidü'l-Âyât ve Arş-ı Âzam Kürsüsü: Âyetü'l-Kürsî'nin Koz
Fasıl I: Minhâcü'l-Fukarâ'nın Telif Gayesi ve Anayasal Değeri
İsmâil Rusûhî Ankaravî'nin telif ettiği *Minhâcü'l-Fukarâ* (Fakirlerin ve Dervişlerin Yolu); Osmanlı tasavvuf muhitinde kaleme alınmış en derli toplu, kānûnnâme mahiyetindeki sülûk rehberidir.
Eser; tasavvuf yoluna intisap eden talibin hangi merhalelerden geçeceğini, mürşid-i kâmile nasıl teslim olunacağını, halvete nasıl girileceğini ve nefsin hangi hilelerle sâlikin ayağını kaydırabileceğini fıkhî ve ahlâkî temellerle beyan eder.
Fasıl II: Dört Kapı Kırk Makam: Şeriat, Tarikat, Marifet, Hakikat
Ankaravî tasavvuf binasını dört temel kapı ve kırk makam üzerine kurar:
- Şeriat Kapısı: İslâm'ın zâhirî emir ve yasaklarına mutlak bağlılık; helâl lokma, namaz, oruç ve adalet.
- Tarikat Kapısı: Bir kâmil mürşide biat ederek nefsi riyâzet, zikir ve hizmetle terbiye etme makamı.
- Marifet Kapısı: Kalp gözünün (basîret) açılması, esmâ ve sıfât-ı ilâhiyyenin sırlarını doğrudan idrak etme mertebesi.
- Hakikat Kapısı: Fenâ fillâh ve bekâ billâh makamı; masivânın zevalini müşahede edip sırf Cenâb-ı Hakk'ın nûrunda erime.
Fasıl III: Hakiki Fakr (Dervişlik) Nedir? Hiçlik Makamı
Hadîs-i şerîfte buyrulan 'el-Fakru fahrî' (Fakirlik benim iftiharımdır) kelâmının şerhi: Ankaravî'ye göre hakiki fakr, cebinde para olmaması değil; kalbinde Allah'tan başka hiçbir şeyin varlık iddiası taşımamasıdır.
Derviş; mülkünde hiçbir şeye mâlik olmadığını, bilakis her şeyin tek sahibinin Mâlikü'l-Mülk olduğunu tam bir yakîn ile bilen ve kendi nefsini sıfır mertebesine indiren ariftir.
Fasıl IV: Mürid ve Mürşid Arasındaki Kudsî Rabıta
Minhâc'da mürşid-i kâmil bir rûhânî cerrah olarak tavsif edilir. Müridin şeyhine teslimiyeti; gassâlin (ölü yıkayıcının) elindeki meyyit gibi olmalıdır.
Şeyhin zahiren hatalı gibi görünen tasarrufları (Hz. Hızır ile Hz. Mûsâ kıssasında olduğu gibi) gaybî bir hikmete mebnidir; mürid itirazı terk edip edebe sarıldığında menzile ulaşır.
Fasıl V: Nefsin Yedi Mertebesi ve Letâif-i Hamse Terbiyesi
Ankaravî, nefsin emmâreden sâfiyeye kadar uzanan yedi basamağını (Emmâre, Levvâme, Mülhime, Mutmainne, Râziye, Marziyye, Kâmile) ve kalpteki beş melekûtî latifeyi (Kalb, Rûh, Sır, Hafî, Ahfâ) ayrıntılarıyla tahlil eder.
Her basamakta okunacak esmâlar, çekilecek zikirler ve zuhûr edecek rüyaların ta'bir usûlleri Minhâc'da sistemleştirilmiştir.
Fasıl VI: Helâl Lokma ve Şüphelilerden Kaçınma Zorunluluğu
Ankaravî'nin en sert uyarıları lokma üzerinedir: 'Mideye giren haram veya şüpheli tek bir lokma, kırk gün boyunca yapılan zikrin nûrunu söndürür ve kalbe zifirî karanlık çöktürür.'
Derviş kazancında faizden, haksızlıktan, kul hakkından ve devlet malına el uzatmaktan yılandan kaçar gibi kaçmalıdır.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: İki Cihanda İzzet Dervişliktedir
Minhâcü'l-Fukarâ; Osmanlı toplumunda dervişliği tembellik, dilencilik ve başıboşluk olmaktan çıkarıp, cemiyete adalet, vakar, ilim ve fedakârlık aşılayan muazzam bir ahlâk ordusuna dönüştürmüştür.
Sihravemen Minhâc Külliyatı; bu kadîm sülûk kānûnunu günümüz arayıcılarına bir fener olarak sunar.
Fasıl I: Minhâcü'l-Fukarâ'nın Telif Gayesi ve Anayasal Değeri
İsmâil Rusûhî Ankaravî'nin telif ettiği *Minhâcü'l-Fukarâ* (Fakirlerin ve Dervişlerin Yolu); Osmanlı tasavvuf muhitinde kaleme alınmış en derli toplu, kānûnnâme mahiyetindeki sülûk rehberidir.
Eser; tasavvuf yoluna intisap eden talibin hangi merhalelerden geçeceğini, mürşid-i kâmile nasıl teslim olunacağını, halvete nasıl girileceğini ve nefsin hangi hilelerle sâlikin ayağını kaydırabileceğini fıkhî ve ahlâkî temellerle beyan eder.
Fasıl II: Dört Kapı Kırk Makam: Şeriat, Tarikat, Marifet, Hakikat
Ankaravî tasavvuf binasını dört temel kapı ve kırk makam üzerine kurar:
- Şeriat Kapısı: İslâm'ın zâhirî emir ve yasaklarına mutlak bağlılık; helâl lokma, namaz, oruç ve adalet.
- Tarikat Kapısı: Bir kâmil mürşide biat ederek nefsi riyâzet, zikir ve hizmetle terbiye etme makamı.
- Marifet Kapısı: Kalp gözünün (basîret) açılması, esmâ ve sıfât-ı ilâhiyyenin sırlarını doğrudan idrak etme mertebesi.
- Hakikat Kapısı: Fenâ fillâh ve bekâ billâh makamı; masivânın zevalini müşahede edip sırf Cenâb-ı Hakk'ın nûrunda erime.
Fasıl III: Hakiki Fakr (Dervişlik) Nedir? Hiçlik Makamı
Hadîs-i şerîfte buyrulan 'el-Fakru fahrî' (Fakirlik benim iftiharımdır) kelâmının şerhi: Ankaravî'ye göre hakiki fakr, cebinde para olmaması değil; kalbinde Allah'tan başka hiçbir şeyin varlık iddiası taşımamasıdır.
Derviş; mülkünde hiçbir şeye mâlik olmadığını, bilakis her şeyin tek sahibinin Mâlikü'l-Mülk olduğunu tam bir yakîn ile bilen ve kendi nefsini sıfır mertebesine indiren ariftir.
Fasıl IV: Mürid ve Mürşid Arasındaki Kudsî Rabıta
Minhâc'da mürşid-i kâmil bir rûhânî cerrah olarak tavsif edilir. Müridin şeyhine teslimiyeti; gassâlin (ölü yıkayıcının) elindeki meyyit gibi olmalıdır.
Şeyhin zahiren hatalı gibi görünen tasarrufları (Hz. Hızır ile Hz. Mûsâ kıssasında olduğu gibi) gaybî bir hikmete mebnidir; mürid itirazı terk edip edebe sarıldığında menzile ulaşır.
Fasıl V: Nefsin Yedi Mertebesi ve Letâif-i Hamse Terbiyesi
Ankaravî, nefsin emmâreden sâfiyeye kadar uzanan yedi basamağını (Emmâre, Levvâme, Mülhime, Mutmainne, Râziye, Marziyye, Kâmile) ve kalpteki beş melekûtî latifeyi (Kalb, Rûh, Sır, Hafî, Ahfâ) ayrıntılarıyla tahlil eder.
Her basamakta okunacak esmâlar, çekilecek zikirler ve zuhûr edecek rüyaların ta'bir usûlleri Minhâc'da sistemleştirilmiştir.
Fasıl VI: Helâl Lokma ve Şüphelilerden Kaçınma Zorunluluğu
Ankaravî'nin en sert uyarıları lokma üzerinedir: 'Mideye giren haram veya şüpheli tek bir lokma, kırk gün boyunca yapılan zikrin nûrunu söndürür ve kalbe zifirî karanlık çöktürür.'
Derviş kazancında faizden, haksızlıktan, kul hakkından ve devlet malına el uzatmaktan yılandan kaçar gibi kaçmalıdır.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: İki Cihanda İzzet Dervişliktedir
Minhâcü'l-Fukarâ; Osmanlı toplumunda dervişliği tembellik, dilencilik ve başıboşluk olmaktan çıkarıp, cemiyete adalet, vakar, ilim ve fedakârlık aşılayan muazzam bir ahlâk ordusuna dönüştürmüştür.
Sihravemen Minhâc Külliyatı; bu kadîm sülûk kānûnunu günümüz arayıcılarına bir fener olarak sunar.