Miftâhu'l-Belâga ve İrfânî Hermenötik Külliyatı

Fasıl I: Miftâhu'l-Belâga'nın Telif Sebebi ve Edebî Derinliği

Şârih-i Mesnevî İsmâil Ankaravî'nin en gözde ilmî eserlerinden biri olan *Miftâhu'l-Belâga ve Misbâhu'l-Fesâha* (Belâgatın Anahtarı ve Fesâhatin Kandili); klasik İslâm edebiyatı, mantık ve belâgat ilimlerini tasavvufî hermenötikle mezceden çığır açıcı bir eserdir.

Ankaravî, kelâmın zâhirî kurallarını (Meânî, Beyân, Bedî') sadece edebî sanatlar olarak görmemiş; her bir edebî sanatın İlâhî Kelâm'ın melekût âlemindeki tecellîsine açılan bir pencere olduğunu ispatlamıştır.

Fasıl II: Lafız ve Mânâ Münasebeti: Beden ve Ruh İttisâli

Eserde lafız ile mânâ arasındaki irtibat, beden ile ruh arasındaki münasebete benzetilir. Lafız bedendir, mânâ ise onun içindeki ruhtur.

Ruhsuz beden bir cesetten ibaret olduğu gibi, mânâdan yoksun lafız da kuru bir gürültüdür. Hakiki arif, lafzın kabuğuna takılıp kalmayan, kabuğu kırıp özdeki ilâhî mânâ cevherini çıkaran kimsedir.

Fasıl III: İstiare ve Mecâzın İrfânî Boyutu: Eşya Birer İğretidir

Miftâh'ta istiare (ödünç alma / metafor) sanatı varlık metafiziğiyle izah edilir. Kâinattaki bütün nesneler, hakiki fail olan Cenâb-ı Hakk'ın esmâsından ödünç alınmış birer metafordur.

Ateşin yakması, suyun boğması, güneşin ısıtması mecâzîdir; hakikatte yakan, boğan ve ısıtan tek kudret Müsebbibü'l-Esbâb olan Allah'tır.

Fasıl IV: Kinâye ve Remiz Dili: Sırların Nâehilden Saklanması

Tasavvuf ehlinin şiirlerinde şarap (aşk), meyhâne (tekke), sâkî (mürşid), zülf (kesret) ve yanak (vahdet) gibi kelimeleri kullanmalarının hikmeti kinâye ve remiz sanatıyla açıklanır.

İlâhî aşkın mahrem sırları avâmın ve zâhir ulemâsının yanlış anlamasından ve inkârından korunmak için bu sembolik perde arkasına gizlenmiştir.

Fasıl V: Îcâz ve İtnâb Mîzânı: Hikmet Az Sözle Çok Şey Anlatmaktır

Ankaravî Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) 'Cevâmiu'l-Kelim' (az sözle sonsuz mânâlar ifade etme) mucizesini tahlil eder. Hakiki irfan dili lüzumsuz laf kalabalığından arınmış, her kelimesi hikmet yüklü bir îcâzdır.

Fasıl VI: Kur'ân'ın İ'câzı ve Edebî İttisâl

Miftâhu'l-Belâga'nın zirve bölümü Kur'ân-ı Kerîm'in benzersiz i'câzına ayrılmıştır. İnsan aklı ve şairler ne kadar terakkî ederse etsin, Kur'ân'ın tek bir âyetinin taşıdığı fesâhat ve belâgat dengesine asla denk bir söz söyleyemez.

Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Dili Zikre, Aklı Kelâma Teslim Etmek

İsmâil Ankaravî'nin belâgat anlayışı; insanı sadece güzel konuşan bir hatip kılmak değil, konuştuğu her sözde Hakk'ın rızasını arayan ve sükûtunda tefekkür eden bir hakikat eri yapmaktır.

Sihravemen Hermenötik Külliyatı; klasik İslâm retoriğinin bu en derin anahtarını ilim taliplerine takdim eder.