Risâletü'n-Nûriyye: Tasavvufî Nûr Anlayışı, Kalbin Tasfiyesi ve İsm-i Nûr Tecellîleri

Fasıl I: Risâletü'n-Nûriyye'nin Doğuşu ve Tasavvufî Konumu

Fâtih Sultan Mehmed Hân'ın hocası ve İstanbul'un mânevî fâtihi Şeyh Muhammed b. Hamza el-Dımışkî el-Osmanî, bilinen adıyla Akşemseddin Hazretleri (1389-1459); hem zâhirî ilimlerde allâme bir tabip hem de bâtınî ilimlerde kutbiyet makamına ermiş bir pîrdir.

Onun tasavvufî şaheseri olan Risâletü'n-Nûriyye; İslâm tasavvufunda zikir, cezbe, vecd ve tecellî nûrlarını Ehl-i Sünnet omurgasında temellendiren en seçkin müdafaa ve irşad metnidir.

Akşemseddin bu eseri, zâhir ulemâsının cehrî (açık) zikre ve sûfîlerin semâ meclislerine yönelttiği itirazları Kur'ân, Sünnet ve aklî bürhanlarla çürütmek ve hakiki zikrin kalpte yaktığı ilâhî nûru açıklamak gayesiyle telif etmiştir.

Fasıl II: Zikr-i Cehrî ve Zikr-i Hafî Dengesi: Nûrun Kalbe İnişi

Akşemseddin Hazretleri zikrin mertebelerini tahlil ederken hem cehrî (sesli) hem de hafî (gizli/kalbî) zikrin meşruiyetini âyet ve hadislerle ortaya koyar.

Sâlik başlangıçta gaflet perdesini yırtmak için lisanıyla sesli zikre muhtaçtır. Lisan zikrettikçe kelâmın harareti göğse iner; göğüsten kalbe intikal ettiğinde zikir hafîleşir ve kelimeler kaybolup yerini sırf nûrânî bir idrake bırakır.

Böylece cehrî zikir tohum, hafî zikir ise o tohumdan göklere uzanan hakikat ağacıdır.

Fasıl III: İsm-i Nûr ve Kalp Aynasındaki Tecellîler

Cenâb-ı Hakk'ın en-Nûr ism-i şerîfi, kâinattaki bütün karanlıkları varlık nûruyla aydınlatan zâtî ve sıfâtî bir kandildir. Akşemseddin'e göre insanın kalbi, günah ve dünyevî hırslarla paslanmış bir aynaya benzer.

Kelime-i Tevhîd (Lâ ilâhe illallâh) zikri bir cila gibi bu pası söker atar. Ayna parıldadığında İsm-i Nûr o kalbe tecelli eder ve kul artık eşyayı nefsinin vehimleriyle değil, Hakk'ın basiretiyle temaşa eder.

Fasıl IV: Şeyh ile Mürid Arasındaki Mânevî Cezbe ve Nûr Akışı

Risâletü'n-Nûriyye'de mürid ile kâmil mürşid arasındaki rabıta 'Nûr Akımı' olarak izah edilir. Şeyh bir ayna, mürid ise ona yönelmiş diğer bir aynadır.

Şeyhin kalbine Resûlullah Efendimiz'in (s.a.v.) rûhâniyetinden akan feyz nûru, rabıta vasıtasıyla müridin kalbine akseder. Bu akım esnasında sâlikte istemsiz titremeler, gözyaşları ve mânevî cezbe halleri meydana gelir ki bu, can kuşunun kafesten kurtulma çırpınışıdır.

Fasıl V: Letâiflerin Hareketi ve Nefis Mertebelerinin Nûrlanması

Akşemseddin insanın beş bâtınî letâifini (Kalp, Ruh, Sır, Hafî, Ahfâ) zikrullah nûruyla uyandırma usûlünü vazeder:

• Kalp Letâifi: Sarı nûr ile uyanır; gafleti dağıtır.
• Ruh Letâifi: Kırmızı nûr ile parlar; ilâhî muhabbeti alevlendirir.
• Sır Letâifi: Beyaz nûr ile tecelli eder; gayb esrârını fısıldar.
• Hafî Letâifi: Siyah/koyu yeşil nûr ile inkişaf eder; fenâ makamını açar.
• Ahfâ Letâifi: Saf ve renksiz nûrdur; Ahadiyyet tecellîgâhıdır.

Fasıl VI: Zâhir Ulemâsının İtirazlarına Akşemseddin'in Cevabı

Dönemin zâhir ulemâsı, zikir halkalarında cezbeye kapılıp ayakta dönen ve feryat eden dervişleri bid'atçilikle itham etmişti. Akşemseddin Hazretleri bu itirazlara karşı Hz. Câfer b. Ebî Tâlib'in (r.a.) Efendimiz'in (s.a.v.) iltifatı karşısında vecd ile raks etmesini ve Habeşlilerin mesciddeki sevinç hareketlerini delil getirmiştir.

Aşk ve muhabbetten doğan istemsiz vecd hareketi bid'at değil; ilâhî aşkın taşmasıdır.

Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Zikrullah İle Kalbin Dirilişi

Akşemseddin'in Risâletü'n-Nûriyye ile ulaştığı nihai netice şudur: Kalbi diri olanın bedeni ölse de rûhu bâkîdir. İnsan ancak kalbinde yanan zikir meşalesiyle ebedî nûra kavuşabilir.

Sihravemen Akşemseddin Külliyatı; bu muazzam nûr irfânını hakikat taliplilerinin istifadesine sunar.