Maddetü'l-Hayât: Mikroorganizmaların İlk Keşfi, Bedenî ve Ruhî Şifâ Metodolojisi

Fasıl I: Maddetü'l-Hayât ve Tıbbî Devrim: Mikrobu İlk Tarif Eden Bilgin

Şeyh Akşemseddin Hazretleri yalnızca büyük bir mutasavvıf değil; tıp tarihinde Louis Pasteur ve Robert Koch'tan tam dört asır önce mikroorganizmaların (mikropların) varlığını ve bulaşıcılığını bilimsel olarak ilk defa tarif eden dâhi bir hekimdir.

Onun Türkçe olarak kaleme aldığı tıp şaheseri Maddetü'l-Hayât (Hayat Maddesi); tıp ve eczacılık ilmini metafizik ve ahlâk ile birleştiren benzersiz bir şifâ kılavuzudur.

Fasıl II: 'Hastalıklar Gözle Görülmeyen Canlı Tohumlardan Bulaşır' Prensibi

Akşemseddin Hazretleri Maddetü'l-Hayât'ın mukaddimesinde tıp tarihini sarsan şu meşhur teşhisini kaydeder:

'Hastalıkların insanlarda teker teker ortaya çıktığını sanmak hatadır. Hastalık, insandan insana bulaşmak suretiyle geçer. Bu bulaşma, gözle görülemeyecek kadar küçük fakat canlı olan tohumlar (tohumcuklar/mikroplar) vasıtasıyla olur.'

Mikroskobun henüz icat edilmediği 15. yüzyılda bu tespiti yapmak; Akşemseddin'in hem derin tabiat gözlemine hem de kalp gözünün basiretine işaret eder.

Fasıl III: Maddî Tıp ile Mânevî Tıbbın Birliği (Tıbb-ı Nebevî Sentezi)

Akşemseddin insanı sadece maddî bir makine olarak görmez. Beden ruhun elbisesidir; ruhtaki bir sarsıntı bedene hastalık olarak yansır, bedendeki bir hararet ise ruhu huzursuz eder.

Gerçek bir hekim hem bitkisel ilaçları (maddî sebepleri) bilmeli hem de hastanın mânevî dünyasını dua, istiğfar ve telkinle kuvvetlendirmelidir.

Fasıl IV: Dört Hılt (Ahlat-ı Erbaa) ve Mizaç Dengesinin Korunması

Kadîm tıp felsefesine dayanan dört hılt (Kan, Balgam, Safra, Sevda) Akşemseddin tarafından yeniden yorumlanır. Her insanın mizacı bu dört sıvının dengesine bağlıdır.

Denge bozulduğunda hastalık baş gösterir. Tedavinin esası zehirli kimyasallar yüklemek değil; hastanın mizacını tabii gıdalar ve bitkilerle fıtrî dengesine kavuşturmaktır.

Fasıl V: Bulaşıcı Hastalıklarda Karantina ve Koruyucu Hekimlik

Veba, kolera ve çiçek gibi salgın hastalıklarda Akşemseddin, Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) karantina emrini tatbik ettirmiştir. Hastalıklı bölgeye girilmemesi, oradakilerin dışarı çıkmaması ve temasın kesilmesi kuralını titizlikle uygulamıştır.

Temiz su, temiz hava ve sirke ile dezenfeksiyon koruyucu hekimliğin ana omurgasıdır.

Fasıl VI: Ruhsal Rahatsızlıkların Tedavisinde Zikir, Mûsikî ve Dua

Melankoli, vesvese, panik ve keder gibi nefsanî marazlarda Akşemseddin zikrullahı en tesirli şifâ kaynağı olarak kullanmıştır. Kalbe inşirâh veren Kur'an âyetleri ve makamına göre icra edilen nûrânî ney nağmeleri ruhu teskin eder.

Edirne Dârüşşifâsı ve Osmanlı tıp merkezleri Akşemseddin'in bu bütüncül ekolünden ilham almıştır.

Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Beden Emanetini ve Ruhu Şifâlandırmak

Akşemseddin'in tıbbî mirası; modern tıbbın maddeci çıkmazlarına karşı insanın ruh-beden bütünlüğünü yeniden hatırlatan bir hikmet pınarıdır.

Sihravemen Tıp Metafiziği Külliyatı; Akşemseddin'in bu muazzam keşfini ilmî derinliğiyle tescil eder.